Ίσως να μην επισκεπτόταν την Αλεξάνδρεια αυτή τη φορά. Θα πήγαινε στην πόλη των χαλίφηδων, θα συγχρωτιζόταν με ποιητές και φιλοσόφους και θα αναζητούσε καινούργια βιβλία στον Οίκο της Σοφίας. Θα πήγαινε στη Βαγδάτη, την πολιτεία που θα είναι πάντοτε δική μας. Την πολιτεία που δεν θα πέσει ποτέ.

 (Ένας Σουλτάνος στο Παλέρμο, 2005)

 του Μιχάλη Δελαγραμμάτικα

Με τη “Νύχτα της Χρυσής Πεταλούδας” (Verso 2010 – Άγρα 2011) ο Ταρίκ Αλί κλείνει τον μεγάλο αφηγηματικό κύκλο που άνοιξε το 1993 όταν κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο της Πενταλογίας του Ισλάμ. Γραμμένη παράλληλα με την ανάπτυξη των σύγχρονων σταυροφοριών για τον έλεγχο της μέσης ανατολής και την ανάπτυξη του φαινομένου της Ισλαμοφοβίας σε Ευρώπη και ΗΠΑ, η Πενταλογία του Ισλάμ, έδωσε τη δυνατότητα στον Ταρίκ Αλί να μιλήσει όχι απλά για τους σπουδαίους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην ιστορία του Ισλάμ αλλά και να απαντήσει στο ιδεολόγημα του πολέμου των πολιτισμών, από την σκοπιά του μαρξιστικού ουμανισμού.

Η πλοκή του βιβλίου περιδυνίζεται ανάμεσα σε τρείς εποχές. Η πρώτη είναι το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και αφορά την ιστορία της οικογένειας του Ντου Γενξιού, πρόγονου την Γίντι, της Χρυσής Πεταλούδας, ο οποίος ηγήθηκε της εξέγερσης των κινέζων μουσουλμάνων στο Γιουνάν τον 19ο αιώνα και κυβέρνησε για περίπου 10 χρόνια ως Σουλτάνος Σουλεϊμάν. Η οικογενειακή ιστορία του Γενξιού, ως ιστορική νουβέλα, δένει την “Νύχτα” με τα υπόλοιπα βιβλία της πενταλογίας. Οι άλλες δύο εποχές στις οποίες διαδραματίζεται η πλοκή είναι η Λαχώρη της δεκαετίας του 60 -λίγα χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, όταν ακόμα για το Πακιστάν προοιωνίζονταν ένα μέλλον ευημερίας- και η σημερινή εποχή στο Λονδίνο, το Ισλαμαμπάντ -του κατεστραμμένου σήμερα Πακιστάν- το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη της εποχής του Τζωρτζ Μπους. Το βιβλίο είναι στην ουσία η μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του Ταρίκ Αλί, μια κατάθεση των ατομικών και των συλλογικών του προσδιορισμών: του αριστερού διανοούμενου στο Λονδίνο, του επαναστάτη μαρξιστή φοιτητή στη Λαχώρη, του πολιτικού πρόσφυγα, του καλλιτέχνη.

Ο Ντάρα, που είναι η προφανώς ενσάρκωση του ίδιου του συγγραφέα, αναλαμβάνει ως εκπλήρωση μιας παλιάς υπόσχεσης να γράψει τη βιογραφία του Αφλατούν (Πλάτωνα), ενός ιδιοφυούς και αντισυμβατικού νέου που είχε ενταχθεί στη φοιτητική παρέα του Ντάρα στη Λαχώρη, για να εξελιχτεί στη συνέχεια σε έναν σημαντικό αλλά εκτός των κυκλωμάτων ζωγράφο. Η Χρυσή Πεταλούδα, ο νεανικός έρωτας του Ντάρα έχει παντρευτεί ένα άλλο μέλος της φοιτητικής παρέας, ο οποίος έχει ενσωματωθεί στο σύστημα φτάνοντας στο σημείο να γίνει μέλλος του Ρεπουμπλικανικού κόμματος των ΗΠΑ και να σώσει τη ζωή του Ντόναλντ Ραμσφελντ ως χειρούργος.

Εκτός όμως από τον χαρακτήρα του Ντάρα και αυτός του Πλάτωνα μπορεί να αναγνωστεί ως το άλτερ έγκο του συγγραφέα. Εάν ο Ντάρα εκφράζει την πορεία ζωής που ακολούθησε ο Ταρίκ Αλί, ο Πλάτωνας εκφράζει τους πιο βαθιούς του προσδιορισμούς και τις ανικανοποίητες επιθυμίες του. Εκφράζει τις πληγές του από την επέμβαση του Βρετανικού ιμπεριαλισμού στη χώρα του και το άγος της ανταλλαγής πληθυσμών, τη σχέση του με την ισλαμική πολιτισμική παράδοση του λαού του, την αγάπη του για την γλώσσα των Πουντζάμπι και την ποίηση που έχει γραφτεί σε αυτήν, την ανάγκη του για καλλιτεχνική έκφραση.

Αξίζει ιδιαίτερα να αναφερθεί το γεγονός ότι ενώ στα βιβλία της πενταλογίας που διαδραματίζονται στο μεσαίωνα ο πολιτισμός του Ισλάμ παρουσιάζεται ως προς τη θετική του συμβολή στην ανθρώπινη ιστορία, στα δύο βιβλία που αφορούν τον μοντέρνο κόσμο, και ειδικά στην “Πεταλούδα”, το ζήτημα της θρησκείας τοποθετείται στη σύγχρονη του διάσταση, ως δύναμη σκοταδισμού και καταπίεσης.

Όλη η πλοκή του βιβλίου αλλά και η πορεία του ίδιου του συγγραφέα κορυφώνονται μέσα από το κύκνειο άσμα του Αφλατούν, έναν πίνακα ζωγραφικής επικών διαστάσεων μέσα από τον οποίο, ο εβδομηντάχρονος πια Ταρίκ Αλί, καταθέτει στους αναγνώστες ότι το μεγάλο έργο τέχνης που δημιουργούσε τα τελευταία 20 χρόνια, η Πενταλογία του Ισλάμ, αποτελεί την παρακαταθήκη που θέλει να αφήσει στον κόσμο.

Τα υπόλοιπα βιβλία της Πενταλογίας του Ισλάμ

Τέσσερα από τα βιβλία της πενταλογίας του Ισλάμ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα σε μετάφραση της Παλμύρας Ισμυρίδου και ένα από τις εκδόσεις Άγκυρα σε μετάφραση του Νέστορα Χούνου:

Στον Ίσκιο της Ροδιάς (Verso 1993 – Άγρα 2002). Η ανακατάληψη του Χαλιφάτου της Κόρδοβα, από τον στρατό της Ισαβέλλας και του Φερδινάνδου, αποτελεί το θέμα του πρώτου βιβλίου της πενταλογίας. Το “αιρετικό” χαλιφάτο της Κόρδοβα, συνέχεια του οίκου των Ομεϊάδων, ήταν ένας πραγματικός φάρος της επιστήμης και της τέχνης του μεσαιωνικού κόσμου. Σε μεγάλο βαθμό παραδόθηκε στα Χριστιανικά στρατεύματα λόγω των εσωτερικών φεουδαλικών συγκρούσεων αλλά και της απροθυμίας των πιο συντηρητικών ισλαμικών κρατών της Αφρικής να προσφέρουν βοήθεια. Η βιβλιοθήκη της Κόρδοβα, με την καταστροφή της οποίας ξεκινάει ο Ίσκιος της Ροδιάς, είναι ένα από τα μεγαλύτερα πλήγματα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού.

Το Βιβλίο του Σαλαντίν (Verso 1999 – Άγκυρα 2001). Ο κούρδος στην καταγωγή Σαλαντίν καταφέρνει να ενώσει τον αλληλοσπαρασσόμενο μουσουλμανικό κόσμο και να ελευθερώσει την Ιερουσαλήμ από τους Σταυροφόρους, θέτοντας τις βάσεις για την ελεύθερη άσκηση των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών που έχουν κοινή βάση στην Εβραϊκή μυθολογία.

Η Πέτρινη Γυναίκα (Verso 2001 – Άγρα 2003). Ο “μεγάλος ασθενής”, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, που υπήρξε η μακροβιότερη κρατική οντότητα στον Ισλαμικό κόσμο, καταρρέει μη μπορώντας πια να διατηρήσει της φεουδαρχικές της δομές. Η αντικατάσταση της θρησκευτικής με την εθνική ταυτότητα στον χώρο που συγκροτήθηκε το Τουρκικό κράτος, καθώς και τραγωδία των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, αποτελούν το ιστορικό περιβάλλον του βιβλίου αυτού.

Ένας Σουλτάνος στο Παλέρμο (Verso 2005 – Άγρα 2006). Στη Σικελία τον 12ο και 13ο αιώνα αναπτύχθηκε ένας μοναδικός πολιτισμός. Ο Σουλτάνος Ρουτζέρι, ο Νορμανδός βασιλιάς της Σικελίας Ρόγηρος ο Β’, δημιούργησε ένα καινοφανές ιστορικά πολιτισμικό περιβάλλον όπου, στα πλαίσια βέβαια μια ταξικής φεουδαλικής κοινωνίας, μουσουλμάνοι, χριστιανοί –Λατίνοι και Βυζαντινοί- και εβραίοι μπορούσαν να συμμετέχουν ισότιμα στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Τα μοναδικά μνημεία της περιόδου του Ρόγηρου και των απογόνων του, που σώζονται στο Παλέρμο και τις γύρω περιοχές, δίνουν μια εικόνα του μοναδικού -και βραχύβιου- αυτού πολιτισμού.

Από το περιοδικό Αναιρέσεις #16

]]> https://anaireseis.wordpress.com/2012/01/30/%ce%b7-%ce%bd%cf%8d%cf%87%cf%84%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%ce%ae%cf%82-%cf%80%ce%b5%cf%84%ce%b1%ce%bb%ce%bf%cf%8d%ce%b4%ce%b1%cf%82/feed/ 0 dimitrisf Cover_NightOfTheGoldenButterfly est_clip_image004 A-Sultan-in-Palermo-(Islam-Quintet-4) https://anaireseis.wordpress.com/2011/12/07/%ce%b7-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b1-%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%ce%b5%ce%af%ce%bd%ce%b1%ce%b9-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%cf%8c%cf%82/ https://anaireseis.wordpress.com/2011/12/07/%ce%b7-%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b1-%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%ce%b5%ce%af%ce%bd%ce%b1%ce%b9-%cf%87%cf%81%cf%85%cf%83%cf%8c%cf%82/#comments Wed, 07 Dec 2011 19:52:57 +0000 ANAIRESEIS http://anaireseis.wordpress.com/?p=875 ]]>

Δίνεις τα 2 ευρώ. Ανοίγεις την εφημερίδα. Πιάνεις το στυλό. Με τόσες χιλιάδες αγγελίες, η ανεύρεση εργασίας σκέφτεσαι θα είναι παιχνιδάκι! Μη βιάζεσαι ότι λάμπει δεν είναι χρυσός...

Της Νατάσας Κεφαλληνού

«Ήχος απ΄το ξυπνητήρι στις 8. Βιαστικός καφές. Το κλικ απ’ τον υπολογιστή που ανοίγει. Αγωνία μήπως ήρθε κάποιο απαντητικό email από μελλοντικό εργοδότη. Πάλι τίποτα. Μετράω τα απεσταλμένα βιογραφικά: 90 σε ένα μήνα, άρα τρία την ημέρα. Απάντηση καμιά. Διαγώνια ματιά στα κυκλωμένα ‘’ζητείται’’ στην εφημερίδα. Σηκώνω με βαριά καρδιά το τηλέφωνο…».

Το παραπάνω θα μπορούσε να είναι απόσπασμα – περιγραφή ενός τυπικού πρωινού, από το ημερολόγιο ενός νέου ανέργου. Ενός απ’ τους χιλιάδες που αναζητούν δουλειά είτε γιατί δεν τα βγάζουν πέρα οι γονείς τους με τα έξοδα σπουδών είτε γιατί μόλις μπήκαν στην αγορά εργασίας ή γιατί απολύθηκαν προσφάτως (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία το 32,9% των νέων μεταξύ 15-29 είναι άνεργοι). Και ποια είναι η πρώτη καταφυγή του ανέργου; Φυσικά οι… χρυσές ευκαιρίες εργασίας στις αγγελίες της εφημερίδας! Δίνεις τα 2 ευρώ. Ανοίγεις την εφημερίδα. Πιάνεις το στυλό. Με τόσες χιλιάδες αγγελίες, η ανεύρεση εργασίας σκέφτεσαι θα είναι παιχνιδάκι! Αγγελίες για κάθε είδος δουλειά και βάρδια, για όλα τα επίπεδα μόρφωσης, για κάθε ηλικία, για όλα τα προσόντα και τα γούστα. Απορείς μάλιστα για τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, που κάθε τόσο ακούς! Μη βιάζεσαι ότι λάμπει δεν είναι χρυσός…

Συγχαρητήρια προσλαμβάνεστε!

Τι συμβαίνει στο… μαγικό κόσμο των «χρυσών αγγελιών»; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα ακολουθήσαμε κατά βήμα τον καθημερινό αγώνα δρόμου ενός ανέργου: Προμηθεύομαι πρωί πρωί την εφημερίδα καιξεκινάω να παίρνω τηλέφωνα. Μερικοί δεν απαντάνε καν, άλλοι σου ζητούν να στείλεις απλά βιογραφικό. Παρακάμπτω τις θέσεις που ζητούν εμφανίσιμες σερβιτόρες, ντίλερ, άτομα για τηλεφωνικές και ιντερνετικές πωλήσεις. Μένουν ελάχιστες ακόμα αγγελίες. Συνεχίζω ακάθεκτη. «Ζητούνται εκπαιδευτικοί από εκπαιδευτικό όμιλο για προώθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων». Σχηματίζω τον αριθμό, μια κελαριστή φωνή μου κλείνει ραντεβού την επόμενη μέρα. Ευκολάκι, σκέφτομαι. Περνάω από συνέντευξη. Ο υπεύθυνος τα περιγράφει όλα ρόδινα: 6ωρη δουλειά, 650 ευρώ, και ΙΚΑ, συν τα bonus. Δεν έχω καταλάβει ακριβώς το αντικείμενο εργασίας: Σύμβουλος ενημέρωσης για τις δράσεις της τάδε ΜΚΟ… «Έλα αύριο για το εκπαιδευτικό σεμινάριο» ακούω φεύγοντας.

Το άλλο πρωί σε μια αίθουσα στα γραφεία της εταιρείας βρίσκονται συγκεντρωμένες πάνω από 15 κοπέλες. Οι περισσότερες μεταξύ 20-25 ετών, 2-3 γύρω στα 40. Συμπληρώνουμε μια αίτηση. Η συντριπτική πλειοψηφία τικάρει το κουτάκι απόφοιτος ΑΕΙ. Ο υπεύθυνος ξεκινά να μιλά για τις παροχές, για τις δύσκολες στιγμές που ζούμε, για τα μπόνους που δίνει η εταιρεία, για τα τεράστια ποσοστά ανεργίας, για το άψογο εργασιακό περιβάλλον του ομίλου κλπ. κλπ. Μετά το μισάωρο λογύδριο μας «αποκαλύπτει» ότι στόχος της δουλειάς είναι να πουλάμε συνδρομές για την τάδε ΜΚΟ (τι σχέση έχει η ΜΚΟ με τον εκπαιδευτικό όμιλο είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία) και λευκώματα κόστους 145 ευρώ! Κοιτάζω γύρω μου ούτε ένα βλέμμα έκπληξη, απορίας, αγανάκτησης για την εξαπάτηση και το χαμένο χρόνο. Φεύγοντας βλέπω άλλες 20 κοπέλες, που περιμένουν για να μπουν στο επόμενο «εκπαιδευτικό σεμινάριο».

Έξω πιάνω κουβέντα στην Κωνσταντίνα, που μου φαίνεται η πιο υποψιασμένη. «Πριν ένα μήνα έκανα το ίδιο σε ένα ιατρικό όμιλο, πουλούσα οδηγούς και συνδρομές για παροχές υγείας. Είχα κάνει 10 συνδρομές σε είκοσι μέρες. Όταν τους ρώτησα πότε θα πληρωθώ και θα υπογράψω σύμβαση, μου απάντησαν ότι είμαι ακόμα στη φάση της εκπαίδευσης και δεν θα πάρω φράγκο. Δεν ξαναπάτησα». Ξαφνικά θυμάμαι τα λόγια του υπεύθυνου του εκπαιδευτικού ομίλου: «Απ’ την εταιρεία έχουν περάσει 20.000 εργαζόμενοι τα τελευταία δύο χρόνια (!!!) αλλά έχουν μείνει 100. Το ζήτημα δεν είναι αν μπορείτε αλλά αν θέλετε. Εκείνοι δεν ήθελαν». Τώρα καταλαβαίνω:Ο όμιλος «προσλαμβάνει» αθρόα κόσμο. Τους κρατά για κάνα μήνα, του κάνουν τη δουλειά πουλώντας κάνα λεύκωμα και μετά δεν τους δίνει ούτε ευρώ…Ρωτάω την Κωνσταντίνα αν τελικά θα δουλέψει για αυτή την εταιρεία. «Θα δοκιμάσω» μου λέει, «μπορεί εδώ να πληρώνουν. Δεν έχω και πολλά περιθώρια έχω έρθει από τη Λαμία και είμαι ένα χρόνο άνεργη».

Άρπαξε την ευκαιρία!

Ημέρα δεύτερη. Περιδιαβαίνοντας τις στήλες των αγγελιών. Κάτι ανεξήγητο συμβαίνει: η ίδια θέση εργασίας με διαφορετική όμως περιγραφή αλλά τα ίδια τηλέφωνα επικοινωνίας απαντάτε πάνω από 40 φορές στο ίδιο φύλλο (και στα επόμενα). Αυτό δεν το καταλαβαίνεις όμως με την πρώτη ματιά. Η αγγελία είναι πάνω κάτω η εξής: «Πολυεθνική ζητά νέους/νέες για εσωτερική θέση γραφείου, μισθός: οκτάωρο 1.300 ευρώ, εξάωρο 850, τετράωρο 500». Πληκτρολογώ τα πρώτα νούμερα. Απ’ τη άλλη πλευρά του ακουστικού αρνούνται να μου δώσουν στοιχεία για το είδος της δουλειάς και πριν καλά καλά το καταλάβω μου έχουν κλείσει ραντεβού για αύριο. Πάω στην επόμενη παρεμφερή αγγελία: οι διατυπώσεις και τα νούμερα είναι λίγο παραλλαγμένα. Έκπληκτη διαπιστώνω ότι και για αυτή την αγγελία μου απαντά η ίδια κοπέλα, κλείνοντας μου ραντεβού την ίδια μέρα και ώρα. Δίνοντας διαφορετικά ονόματα κλείνω 17 ραντεβού για την Παρασκευή, στις 7 μ.μ.

Η συνάντηση είναι σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας. Οι συγκεντρωμένοι γεμίζουν την αίθουσα με τα παχιά χαλιά. Νέοι, μεσήλικες, γιαγιάδες, αλλοδαποί. Σε ένα δεκάλεπτο η παράσταση ξεκινά μετά μουσικής και συνοδεία powerpoint. Ο υπεύθυνος με την ατσαλάκωτη κουστουμιά αρχίζει να παρουσιάζει τα προϊόντα ευεξίας της εταιρείας, καλώντας τους παρευρισκόμενους να γίνουν ανεξάρτητοι συνεργάτες της και να πλουτίσουν. Η συνέχεια ξεφεύγει: Άτομα απ’ το κοινό ανεβαίνουν στο βήμα και εξηγούν πόσο ευτυχισμένοι είναι που τους δέχτηκε η εταιρεία στις τάξεις της. Διαβεβαιώνουν ότι μέχρι πρότινος ήταν αποτυχημένοι, πλέον όμως βγάζουν πακτωλούς χρημάτων.

Μετά από κάνω δίωρο μας εξηγούν κοντολογίς τη διαδικασία: Πρώτον πρέπει να αγοράσεις τα προϊόντας ευεξίας, δίνοντας ουκ ολίγα ευρώ. Στη συνέχεια πρέπει να αναζητήσεις πελάτες για να τα πουλήσεις ώστε να βγάλεις τα λεφτά σου και υποτίθεται ένα ποσοστό επί των πωλήσεων. Επιπλέον για κάθε άτομο που θα «στρατολογείς» στην εταιρεία, θα παίρνεις μπόνους επί των δικών του πωλήσεων. Θυμάμαι ότι ένας φίλος την είχε πατήσεις κατά τον ίδιο τρόπο την προηγούμενη χρονιά. «Στην ουσία πρόκειται για την απάτη της πυραμίδας», μου λέει την επόμενη ο Κώστας. «Τα προϊόντα δεν τα αγοράζει κανείς, αλλά ακόμη και αν είσαι τυχερός τα έσοδα από τις πωλήσεις είναι μηδαμινά. Στην πραγματικότητα ‘’ψαρεύουν’’ πελάτες και σε παραμυθιάζουν ότι γίνεσαι συνεργάτης».

Αργά η γρήγορα, τέτοια συστήματα καταρρέουν, αφού πολλοί δεν καταφέρνουν να βρουν νέα μέλη, άλλοι αποχωρούν μόλις καταλάβουν την απάτη, και έτσι μόνο λίγοι (αυτοί που έστησαν την πυραμίδα) βγάζουν κέρδος (αφού έχουν κοροϊδέψει πολύ κόσμο), ενώ οι υπόλοιποι κλαίνε τα λεφτά τους. Η αγγλική ονομασία του συστήματος είναι Multilevel Marketing (MLM), και διδάσκεται στο πανεπιστήμιο του Harvard. Μόλις το 1% των συμμετεχόντων σε μια πυραμίδα βγάζει κάποιο κέρδος, ενώ το 99% χάνει τα λεφτά του

Αντιμετωπίζοντας τα πιράνχας

Και προσοχή αυτά δεν είναι τίποτα. Κάποιοι εκεί έξω πραγματικά δαγκώνουν! Στα ψιλά του αστυνομικού ρεπορτάζ τον τελευταίο χρόνο μπορεί να βρει κανείς μια σειρά από απάτες που γίνονται μέσω μικρών αγγελιών για εύρεση δουλειάς. Οι επιτήδειοι υπόσχονται λαγούς με πετραχήλια και εν προκειμένου καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας στο εξωτερικό. Οι αγγελίες γράφουν πάνω – κάτω τα εξής: «Αν θέλετε δουλειά στο εξωτερικό αναλαμβάνουμε να σας βρούμε εμείς» ή «Ζητούνται εργάτες για τη Σουηδία». Στην τελευταία περίπτωση παρέχονταν δήθεν εργασία σε εργοστάσιο κατασκευής πλαστικών στη Σουηδία, έναντι της υψηλής αμοιβής των 2.600 ευρώ το μήνα! Για να πάρεις το εισιτήριο για τον… παράδεισο αρκούσε να βάλεις σε συγκεκριμένο τραπεζικό λογαριασμό 250 ευρώ. Βέβαια μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου ουδέν λάθος αναγνωρίζεται, οπότε μόλις οι απατεώνες τσέπωσαν τα λεφτά εξαφανίστηκαν.

Σε άλλη περίπτωση στήθηκε «μαϊμού» γραφείο εργασίας που καλούσε ανέργους να υποβάλουν αναλυτικά βιογραφικά για να βρουν δουλειά, ζητώντας κυρίως καθαρίστριες, οικιακές βοηθούς κλπ. Οι ανυποψίαστοι άνεργοι τους κατέθεταν πλήρες φάκελο με όλα τους τα δεδομένα, όπως αντίγραφο από φορολογική ενημερότητα, ταυτότητα, βιογραφικό κ.ά. Με τα στοιχεία αυτά, τα μέλη του κυκλώματος πήγαιναν σε καταστήματα κινητής τηλεφωνίας και στα ονόματα των ανέργων υπέγραφαν συμβόλαια συνδέσεων κινητής τηλεφωνίας, στο υψηλότερο πάγιο που υπήρχε. Αγόραζαν έτσι πανάκριβες συσκευές κινητής τηλεφωνίας με ευτελές χρηματικό αντίτιμο. Εν συνεχεία, πωλούσαν σε καταστήματα αγοράς και πωλήσεων συσκευών κινητής τηλεφωνίας τα κινητά σε πολύ χαμηλότερη τιμή, από την αντίστοιχη του εμπορίου, βγάζοντας χιλιάδες ευρώ.

Δημοσιεύτηκε στο 16ο τεύχος του περιοδικού των Αναιρέσεων που κυκλοφορεί

ο λαός συγκρατημένος σε ενιαίο σώμα «μεταβάλλεται μέσα στο ειδικό κλίμα της ομάδας, της κοινότητας, του συνόλου, του ΕΜΕΙΣ, αν όχι σε σοφό, … οπωσδήποτε όμως σε ποιο έξυπνο … απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα ο καθένας που παίρνει μέρος στην Γενική Συνέλευση»

του Κώστα Παλούκη

Άρης Βελουχιώτης

Οι όροι «άμεση δημοκρατία», «γενική συνέλευση» ή «λαϊκή συνέλευση» επανήλθαν πολύ έντονα στο προσκήνιο την περίοδο του κινήματος των Αγαναχτισμένων Πολιτών. Εάν μέχρι τώρα απέναντι στην αμφισβήτηση και την οφθαλμοφανή χρεοκοπία του μεταπολιτευτικού κοινοβουλευτισμού προβαλλόταν ένα είδος «βοναπαρτισμού», δηλαδή η λύση της αρχής ενός ενάρετου ανδρός, για πρώτη φορά από την περίοδο της έναρξης της κρίσης (και ίσως για πρώτη φορά από τη μεταπολίτευση και έπειτα) αναζητείται, προβάλλεται ή ακόμη και επιχειρείται να εφαρμοστεί μια άλλου τύπου δημοκρατία σε σχέση με την κοινοβουλευτική.  Στα πλαίσια αυτών των συζητήσεων και των πειραματισμών είναι ανάγκη να μελετήσουμε την ιστορία και να διδαχθούμε την από την εμπειρία του ελληνικού χειραφετητικού κινήματος.

Την περίοδο της Κατοχής στα χωριά των βουνών της Ρούμελης, αλλά και όλης της Ελεύθερης Ελλάδας, αντικαθίσταται η παραδοσιακή αντιπροσωπευτική δημοκρατία με μια πρωτόλεια μορφή λαϊκής εξουσίας. Πρόκειται για μια πραγματικά προοδευτική επαναστατική τομή στον τρόπο οργάνωσης της καθημερινότητας των αγροτικών στρωμάτων, διαχείρισης των καθημερινών τους προβλημάτων και συλλογικής δημοκρατικής έκφρασης. Στοιχείο δυναμικής ολοκλήρωσης αυτής της διαδικασίας είναι η διενέργεια εκλογών και η συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου της Ελεύθερης Ελλάδας στις 30 Απρίλη 1944.

Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο του Γεωργούλα Μπέικου «Η λαϊκή εξουσία στην Ελεύθερη Ελλάδα» παρακολουθεί βήμα βήμα την πορεία της δημιουργίας των δομών «λαϊκής αυτοδιοίκησης» μέσα από τη γραφή ενός εκ των πρωταγωνιστών. Το πρώτο ίσως και το βασικότερο ερώτημα είναι πως και γιατί κοινότητες βαθειά συντηρητικές και για δεκαετίες εξαρτημένες από τις παλαιοκομματικές κοινοβουλευτικές πελατειακές σχέσεις κατάφεραν να πετύχουν με μια ιστορική πρωτοτυπία ένα τέτοιο εγχείρημα λαϊκής αυτό-οργάνωσης. Τόσο ο Μπέικος όσο και η Ρίκα Μπουσχότεν στο βιβλίο της «Ανάποδα χρόνια, συλλογική μνήμη και ιστορία στο Ζιάκα Γρεβενών (1900-1950)» υποστηρίζουν ότι οι ιδέες του Αγροτικού Κόμματος και διεκδικητικά κινήματα του μεσοπολέμου μπόλιασαν με ριζοσπαστισμό τις ορεινές περιοχές και τις αγροτικές κοινότητες. Εξάλλου, μια περιήγηση στις μεσοπολεμικές εφημερίδες Ριζοσπάστης και Ελεύθερος Άνθρωπος μπορούν να πιστοποιήσουν την κινηματική δυναμική των αγροτικών στρωμάτων – αν και κυρίως πεδινών – πριν την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά. Ωστόσο, στα 1940 ένα πλειοψηφικό κομμάτι του ανδρικού αγροτικού κόσμου ήταν σε θέση να διαβάζει εφημερίδες και διέθετε εμπειρία πολιτική ζωής, δηλαδή συμμετείχε ενεργά στην πολιτική κοινότητα. Σε κάθε περίπτωση η εμπειρία της ΕΑΜικής λαϊκής εξουσίας αποτελεί παράδειγμα ότι δεν είναι η σχολική ή η πανεπιστημιακή μόρφωση ή η προϋπάρχουσα πολιτικοποίηση οι καθοριστικοί παράγοντες για τη λειτουργία μιας δημοκρατίας.

Η σύσταση της Επιτροπής Επίλυσης

Η κατάρρευση του αστικού κράτους με την έλευση των Ιταλών δημιούργησε ένα κενό εξουσίας το οποίο αυθόρμητα οι κάτοικοι σε κάποιες περιπτώσεις κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους. Στα 1941 ο Μπέικος περιγράφει πως μέσα από μια ιδιότυπη γενική συνέλευση συστήθηκε στο χωριό του μια Επιτροπή Επίλυσης όλων των προβλημάτων υποκαθιστώντας την κοινοτική διοίκηση, αν και ο διορισμένος πρόεδρος της κοινότητας συμμετείχε σε αυτή ώστε να μετατρέπει τις αποφάσεις της Επιτροπής σε νόμιμες, όπου αυτό χρειαζόταν στις σχέσεις με τις κρατικές υπηρεσίες. Η Επιτροπή αναλαμβάνοντας την επίλυση του επισιτιστικού προβλήματος συγκέντρωνε τις οικονομίες του χωριού σε εθελοντική βάση και τις μοίραζε με βάση τις ανάγκες. Πολύ σημαντική τομή ήταν η υπέρβαση πατριαρχικών εθιμικών παραδόσεων. Το συμφωνητικό της επιτροπής δεν υπογράφτηκε από τους «αρχηγούς των οικογενειών», αλλά από όλους τους άντρες άνω των 18 ετών. Το δικαίωμα των ίσων δικαιωμάτων των γυναικών τέθηκε για πρώτη φορά με οικονομικούς όρους. Προτάθηκε η υπογραφή από γυναίκες «αρχηγούς» οικογενειών, δηλαδή από όσες έλειπαν οι άντρες ενήλικες, εφόσον καλούνταν να συμβάλλουν και αυτές οικονομικά ή και να λάβουν οφέλη. Έτσι, για πρώτη φορά γυναίκες, χωρίς οι ίδιες να το διεκδικήσουν, συμμετείχαν σε μια πολιτική διαδικασία.

Σύμφωνα, με τον Μπέικο η Επιτροπή αυτή αποτέλεσε πρόδρομο της κατοπινής Λαϊκής Αυτοδιοίκησης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης προσφέροντας πολύτιμη πείρα για τη συνέχεια. Δεν είχε προορισμό την αντικατάσταση της υπάρχουσας κρατικής μηχανής. «Η εξουσία της στηριζότανε στην πειθώ, στον συμβιβασμό, τη διαιτησία και το κοινό συμφέρο ν’ αντιμετωπιστούνε τα κοινά προβλήματα», καθώς δεν είχανε ωριμάσει οι συνθήκες για μια τέτοια σκέψη. Όταν πλέον ο ΕΛΑΣ είχε διαλύσει όλα τα όργανα της αστικής εξουσίας τότε μπήκε ανοιχτά το ερώτημα. Ο ίδιος ο Άρης στους λόγους του στην περιοχή της Ευρυτανίας προσέδιδε στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα κοινωνικό περιεχόμενο. Ο Μπέικος τότε ανέλαβε να συγγράψει τους κανόνες που θα ρύθμιζαν τους νέους θεσμούς της Λαϊκής Αυτοδιοίκησης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης. Πρόκειται για δύο κείμενα. Το πρώτο ήταν νομοθετικού περιεχομένου και είχε τίτλο «Εντολαί δια την Λαϊκήν Αυτοδιοίκησιν και την Λαϊκή Δικαιοσύνη» και μια εγκύκλιο για την εφαρμογή των εντολών.

Όμως στην πράξη συγκεντρώνουν την μέχρι τότε εμπειρία σε χωριά, πόλεις και κωμοπόλεις και συγκροτούν ένα ενιαίο μοντέλο λειτουργίας της λαϊκής εξουσίας.

Όλη η εξουσία στη Γενική Συνέλευση

Συνεδρίαση λαϊκής αυτοδιοίκησης στο χωριό Βλάσι Αγράφων, 1943. Φωτογραφία του Σπύρου Μελετζή

Ο δικηγόρος Μπέικος προσπάθησε να συνθέσει έναν κώδικα βασισμένος στις αποφάσεις της 4^ης Ολομέλειας του ΚΚΕ στα 1934, στα διαβάσματά του για τη λειτουργία της Αθηναϊκής Εκκλησίας του Δήμου και στο μοντέλο των Σοβιέτ με ουσιαστικές προσαρμογές στο παραδοσιακό εθιμικό δίκαιο των αγροτικών περιοχών, αλλά και στις δεδομένες συνθήκες του πολέμου και της μέχρι τότε εμπειρίας. Οι Εντολές έμειναν γνωστές ως «Κώδικας Ποσειδών». Σε κάθε χωριό όλοι οι ενήλικοι πολίτες αποτελούσαν την Γενική Συνέλευση που ήταν ο μοναδικός φορέας και εκφραστής της Εξουσίας του. Από την Γενική Συνέλευση εκλεγόταν η Πενταμελής Επιτροπή Λαϊκής Αυτοδιοίκησης η οποία ήταν ταυτόχρονα και Επιτροπή Λαϊκής Δικαιοσύνης. Η Επιτροπή εκλέγει τον πρόεδρο, ενώ το κάθε ένα από τα υπόλοιπα μέλη είναι πρόεδρος σε 4 υποεπιτροπές, την επισιτιστική, την σχολική, την εκκλησιαστική και την Λαϊκής Ασφάλειας. Ο Μπέικος υποστηρίζει – προφανώς εμπνευσμένος από τους πλατωνικούς διαλόγους – ότι έδωσαν στη Γενική Συνέλευση όλη την εξουσία, όχι μόνο εξαιτίας της κομματικής τους αντίληψης, αλλά και επειδή είχαν πειστεί πως ο λαός συγκρατημένος σε ενιαίο σώμα «μεταβάλλεται μέσα στο ειδικό κλίμα της ομάδας, της κοινότητας, του συνόλου, του ΕΜΕΙΣ, αν όχι σε σοφό, … οπωσδήποτε όμως σε ποιο έξυπνο … απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα ο καθένας που παίρνει μέρος στην Γενική Συνέλευση». Θεωρεί πως, παρότι στο χωριό του ήταν ο πιο μορφωμένος και ο παραδεδεγμένα ηγέτης του, «η σκέψη της Συνέλευσης δείχτηκε πιο προωθημένη, άρα πιο έξυπνη» σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα, ακόμα και σε εκείνα που ο ίδιος θεωρούσε ότι το σώμα θα αντιδρούσε συντηρητικά ή θα διασπώταν με βάση τα επιμέρους ατομικά του συμφέροντα. Ουσιαστικό δικαίωμα της Γενικής Συνέλευσης ήταν η ανάκληση των εκλεγμένων της Επιτροπής. Όλες οι αποφάσεις των Λαϊκών Επιτροπών κυρώνονταν από τη Γενική Συνέλευση. Η Λαϊκή Επιτροπή έθετε ως κριτήριο όχι την εκδίκηση, αλλά τον συμβιβασμό στις αντιδικίες. Δεν αφορούσε ζητήματα οικογενειακά, τα οποία ανέθετε σε κλειστή ομάδα κάτι που αναεφαρμοζόταν ήδη εθιμικά στην ύπαιθρο, ώστε να μην δημοσιοποιεί οικογενειακά θέματα. Παρέπεμπε ζητήματα που αφορούσαν τον πόλεμο στο ανταρτοδικείο, ώστε να μην προκληθούν διχαστικές μνήμες εντός του χωριού. Τέλος, η Λαϊκή Δικαιοσύνη λειτουργούσε δωρεάν και χωρίς δικηγόρους, ενώ οι θέσεις στις Επιτροπές ορίζονταν ως «τιμητικές».

Οικοδομώντας θεσμούς λαϊκής εξουσίας

 Οι «Εντολές» εφαρμόστηκαν στην πράξη ως τον Απρίλη του 1943 και μόνο στον περιορισμένο χώρο των μεσοπολεμικών Δήμων Κτημενίων και Δολόπων. Η Εγκύκλιος 4 της ΠΕΦΦΕ του ΚΚΕ αντικατέστησε τις Ένοπλες εφαρμόζοντας τους δύο θεσμούς σ’ όλο τον απελευθερωμένο από τους Αντάρτες χώρο των νομών Φθιώτιδας, Φωκίδας και Ευρυτανίας. Στις 8 Αυγούστου συγκροτήθηκε ο «Κώδικας Αυτοδιοίκησης και Λαϊκής Δικαιοσύνης για τη Στερεά Ελλάδα», ο οποίος δεν εφαρμόστηκε ουσιαστικά καθώς μπήκαν σε ισχύ τα 15 άρθρα της Απόφασης 6 του «Κοινού Γενικού Στρατηγείου Εθνικών Ομάδων Ανταρτών» που διεύρυνε τους Λαϊκούς Θεσμούς σε όλη την απελευθερωμένη Ελλάδα, ακόμα και από τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ και της ΕΚΚΑ. Οι νέοι αυτοί κώδικες, παρότι ήταν βασισμένοι στις αρχικές «Εντολές», διαφοροποιούνταν σε διάφορα σημεία κάποια από τα οποία ήταν ουσιαστικά. Το πιο αδύνατο σημείο ήταν ο περιορισμός του δικαιώματος της ανακλητότητας με την δυνατότητα παρέμβασης ενός αναθεωρητικού δικαστηρίου και η επί πληρωμή εκδίκαση στα αναθεωρητικά δικαστήρια. Το πιο δυνατό σημείο ήταν η απόδοση του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις γυναίκες. Όμως στην πράξη συγκεντρώνουν την μέχρι τότε εμπειρία σε χωριά, πόλεις και κωμοπόλεις και συγκροτούν ένα ενιαίο μοντέλο λειτουργίας της λαϊκής εξουσίας. Στις πόλεις θεσπίστηκε η δυνατότητα των δημοψηφισμάτων. Η μεγαλύτερη αδυναμία όλων αυτών των κωδίκων ήταν ότι δεν κατάφεραν να συγκροτήσουν δευτεροβάθμια όργανα «Λαϊκής Εξουσίας».

Οι θεσμοί της Λαϊκής Εξουσίας ενσάρκωσαν τέλεια την ιδέα της λαϊκής κυριαρχίας με την πλατειά σύμπραξη του λαού στη διαχείριση της τοπικής εξουσίας. Όταν λοιπόν το Φθινόπωρο του 1944 το αίτημα για «Λαοκρατία» έσειε όλη την Ελλάδα, δεν ήταν ένα απλό όραμα, αλλά μια πραγματικότητα που οι λαϊκές τάξεις δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν, αλλά να διευρύνουν. Σωστά ο Θόδωρος Κουτσουμπός στο βιβλίο του «Πόλεμος των Χωρικών και Κοινωνική Επανάσταση» συγκρίνει την Λαϊκή Εξουσία στην ελληνική ύπαιθρο με τις δομές δυαδικής εξουσίας. Όμως το ΕΑΜ του 1944 και συγκεκριμένα το ΚΚΕ δεν ήταν σε θέση εξαιτίας στρατηγικούς ελλείμματος να κάνει το επόμενο αποφασιστικό βήμα. Η «Λαϊκή Εξουσία» και η «Λαϊκή Δικαιοσύνη» εφαρμόστηκαν στην Ελεύθερη Ελλάδα μέχρι την παράδοση των όπλων του ΕΛΑΣ στην Βάρκιζα. Με αυτόν τον τρόπο η Βάρκιζα συνιστά την ήττα όλων των κατακτήσεων της λαϊκής αυτοδιοίκησης.

http://wp.me/pcGKc-dZ

H εισήγηση αυτή θα επιδιώξει να περιγράψει τις βασικές πλευρές της μαρξιστικής μεθοδολογίας γύρω από το θέμα του κράτους. Στην πραγματικότητα, στα πλαίσια μιας εκδήλωσης, θα ήταν αδύνατη η εστίαση στο σύνολο του έργου και της σκέψης των κλασσικών του μαρξισμού. Για το λόγο αυτό θα αρκεστούμε στη μελέτη του σημαντικότατου έργου «Κράτος και Επανάσταση» του Λένιν, κρατώντας και το κύριο έργο του Μάρξ για το θέμα του κράτους και της δικτατορίας του προλεταριάτου «Κριτική του Προγράμματος της Γκότα» .

Γιατί έχει σημασία η συζήτηση για το κράτος;

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να σκεφτούμε είναι αν και για ποιο λόγο έχει σημασία η συζήτηση για το κράτος; Εκτιμούμε ότι αυτό ακριβώς το θέμα αποτέλεσε ιστορικά ένα από τα πιο φλέγοντα, που καθόρισε την ταξική πάλη και διαφοροποίησε τα επαναστατικά και ρεφορμιστικά ρεύματα. Δεν είναι μονάχα μια «θεωρητική» αντιπαράθεση για το «μετά» της επανάστασης, όπως διατείνονται συχνά όσοι επιδιώκουν τη συσκότιση και το «ξεμπέρδεμα» από την επαναστατική τακτική και στρατηγική. Αντιθέτως, ακριβώς η επαναστατική αντίληψη για το κράτος αποτελεί το κόκκινο νήμα που συνδέει το σήμερα της ταξικής πάλης με το αύριο της στρατηγικής προοπτικής, καθορίζει τη στάση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την αντικαπιταλιστική επανάσταση. Συμβάλλει με καθοριστικό τρόπο στη διαμόρφωση μιας συνολικής λογικής που κάνει το θέμα της εξουσίας πραγματική πλευρά των αγώνων της εργατικής τάξης πέρα από την υποταγή στη νομιμότητα και τον κοινοβουλευτισμό αλλά και πέρα από μια άναρθρη και γενικόλογη επίκληση στην κομμουνιστική κοινωνία χωρίς στοχεύσεις και πρόγραμμα. Υπό αυτό το πρίσμα δεν είναι βέβαια τυχαίος ο ακριβής τίτλος του έργου του Λένιν: « Κράτος και Επανάσταση. Η διδασκαλία του μαρξισμού και τα καθήκοντα του προλεταριάτου στην επανάσταση».

Σε ποιες συνθήκες γράφτηκαν τα έργα;

Ο τρόπος και οι συγκεκριμένες συνθήκες μέσα στις οποίες τόσο ο Μαρξ όσο και ο Λένιν αποφάσισαν να δώσουν έμφαση στο ζήτημα του κράτους και της αστικής δημοκρατίας είναι πολύ κατατοπιστικός.

Στην περίπτωση της «Κριτικής του προγράμματος της Γκότα»,  ο Μαρξ θεωρεί αναγκαίο να ξεκαθαρίσει τη στάση του ίδιου και του Ένγκελς απέναντι στο σχέδιο προγράμματος του ενωτικού συνεδρίου του 1875 με το οποίο το Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα ενώθηκε με τη λασαλική Γερμανική Εργατική Ένωση συγκροτώντας το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Γερμανίας. Εκτιμούν ότι το κείμενο αυτό αποτυπώνει μια σημαντική υποχώρηση στα επαναστατικά κεκτημένα του προγράμματος του κόμματος. Για το λόγο αυτό ο Μαρξ στέλνει ένα γράμμα στον Μπράκε με απεύθυνση την ηγετική ομάδα των Σοσιαλδημοκρατών στο οποίο περιγράφει αναλυτικά τη σφοδρή κριτική του στα περισσότερα από τα σημεία του προγράμματος και κυρίως στο ζήτημα του κράτους. Με απόλυτο τρόπο ξεκαθαρίζει ότι αυτή η υποχώρηση δεν είναι κάτι δευτερεύον ή ένας «αναγκαίος συμβιβασμός» αλλά μια σημαντική στροφή που θα επηρεάσει συνταρακτικά τόσο τις άμεσες όσο και τις πιο μακροπρόθεσμες μάχες του εργατικού κινήματος, αλλά και ολόκληρη την αντιπαράθεση με τα ιδεολογικά ρεύματα εντός της εργατικής τάξης.

Από την πλευρά του ο Λένιν αποφασίζει μόλις λίγους μήνες πριν το ξέσπασμα της Οκτωβριανής επανάστασης να ασχοληθεί αναλυτικά με αυτές τις πλευρές του μαρξιστικού κεκτημένου. Υποστηρίζει ότι τα πιο επαναστατικά στοιχεία της έχουν αποσιωπηθεί και παρερμηνευτεί από πολλούς από τους επιφανείς εκπροσώπους της σοσιαλδημοκρατίας και βεβαίως από τη δεύτερη Διεθνή και τον Κάουτσκυ ακριβώς για να υποστηριχτεί μια ουσιαστικά αντεπαναστατική στροφή. Για το λόγο αυτό επιλέγει να επαναφέρει και να  συστηματοποιήσει σημαντικά κομμάτια των έργων του Μαρξ και του Ένγκελς. Αντιλαμβάνεται ότι αυτή η προβληματική γύρω από το κράτος και την αστική δημοκρατία είναι αναγκαία στις συνθήκες της προεπαναστατικής Ρωσίας ώστε να ενισχύσει αποφασιστικά την επαναστατική πάλη και τις πολιτικές θέσεις των μπολσεβίκων ειδικά ενάντια στον σοσιαλσοβινισμό. Το έργο εκδίδεται ανολοκλήρωτο, χωρίς το τελευταίο κεφάλαιο «Πείρα των ρώσικων επαναστάσεων του 1905 και του 1917» λόγω της επαναστατικής έκρηξης που οδηγεί το συγγραφέα να αναφέρει στον επίλογο ότι είναι «πιο ευχάριστο και πιο χρήσιμο να πραγματώνεις την “πείρα της επανάστασης”, παρά να γράφεις γι’ αυτήν».

Η μαρξιστική διδασκαλία για το κράτος:

 Ποια είναι η βασική μεθοδολογία; Σε τι συνίσταται η καινοτομία της;

 1. Στο ερώτημα τι είναι το κράτος.

Που απαντάται ότι δεν είναι μια δύναμη που επιβλήθηκε στην κοινωνία από έξω, αλλά ένα προϊόν της κοινωνίας και των ανειρήνευτων ταξικών αντιθέσεων της και όχι «η πραγμάτωση της ηθικής ιδέας» ή του ορθού λόγου όπως έλεγε ο Χέγκελ. Είναι ένα όργανο ταξικής εκμετάλλευσης.

 2. Άρα αφού το κράτος είναι κάτι τέτοιο τότε μπορεί η κοινωνία να υπάρχει χωρίς αυτό. Αν καταργηθούν οι τάξεις, αν καταργηθεί η εκμετάλλευση τότε δεν υπάρχει λόγος να υπάρχει το κράτος. Άρα ο αγώνας των κομμουνιστών οφείλει να στοχεύει και στο σταμάτημα της ύπαρξης του κράτους.

 3. Πώς όμως θα γίνει αυτό;

1. Με την βίαιη επανάσταση και ανατροπή της  καπιταλιστικής κρατικής μηχανής.

2. Το πέρασμα από το καπιταλιστικό κράτος στον κομμουνισμό δεν μπορεί να γίνει παρά με την ύπαρξη ενός ενδιάμεσου σταδίου κατά το οποίο το κράτος θα το πάρει στα χέρια του το προλεταριάτο ή όπως έλεγε ο Μαρξ «το κράτος, δηλαδή το προλεταριάτο που είναι οργανωμένο σε άρχουσα τάξη». Θα παραμένει λοιπόν το κράτος ως μια δύναμη καταπίεσης αλλά αυτή τη φορά της εκμεταλλεύτριας από την εκμεταλλευομένη τάξη που ο στόχος του θα είναι αφού πάρει τα μέσα παραγωγής να καταργήσει τις τάξεις και να προχωρήσει σταδιακά στην απονέκρωση, το μαρασμό του κράτους.

 Ο μαρξισμός είναι και οι τρείς αυτές πλευρές. Το κράτος είναι όργανο ταξικής κυριαρχίας, και όχι αιώνια αρχή, άρα μπορεί να ανατραπεί και να σταματήσει να υπάρχει να καταργηθούν οι τάξεις και η εκμετάλλευση και αυτό για να γίνει χρειάζεται επανάσταση και ανατροπή της αστικής εξουσίας, κατάληψη της εξουσίας από το προλεταριάτο, εγκαθίδρυση της εργατικής εξουσίας που θα στοχεύει στην πλήρη κατάργηση του κράτους. Κάθε πράγμα που λείπει από αυτά οδηγεί σε τελική ανάλυση σε οπορτουνίστικες, ρεφορμιστικές και αντεπαναστατικές απόψεις.

 Ας προχωρήσουμε όμως περισσότερο:

Τι είναι το κράτος;

 Όπως γράφει ο Έγκελς, στην «Καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτος»: «Το κράτος είναι προϊόν της κοινωνίας… που διασπάστηκε σε ασυμφιλίωτες αντιθέσεις… για να μη φθείρουν αυτές οι αντιθέσεις, οι τάξεις με τα αντιμαχόμενα οικονομικά συμφέροντα, τον εαυτό τους και την κοινωνία σε έναν άκαρπο αγώνα, έγινε αναγκαία μια δύναμη, που φαινομενικά στέκει πάνω από την κοινωνία, για να αμβλύνει αυτή τη σύγκρουση, να την κρατά μέσα στα όρια της τάξεως».

Ο Λένιν συνεχίζει ότι η διαστρέβλωση του Μαρξ οδήγησε μικροαστούς θεωρητικούς στο να υποστηρίζουν ότι είναι όργανο «συμφιλίωσης των τάξεων». Όμως δεν είναι έτσι, ακριβώς γιατί κατά τον Μαρξ το κράτος δεν θα εμφανιζόταν καν αν ήταν εφικτή η συμφιλίωση των τάξεων.

Συνεχίζει ο Έγκελς: «Επειδή το κράτος γεννήθηκε από την ανάγκη χαλιναγώγησης των ταξικών αντιθέσεων και επειδή ταυτόχρονα γεννήθηκε μέσα στη σύγκρουση των τάξεων αυτών, είναι κατά γενικό κανόνα κράτος της πιο ισχυρής, οικονομικά κυρίαρχης τάξεως, που με τη βοήθεια του κράτος γίνεται και πολιτικά κυρίαρχη και αποκτά έτσι νέα μέσα για την καθυπόταξη και την εκμετάλλευση της καταπιεζόμενης τάξης». Αυτό ισχύει και για το «σημερινό αντιπροσωπευτικό κράτος που είναι όργανο εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας από το κεφάλαιο»

Τι συμβαίνει όμως με τη ρεπουμπλικανική- κοινοβουλευτική δημοκρατία; Σύμφωνα με τον Έγκελς σε αυτήν «ο πλούτος ασκεί έμμεσα την εξουσία του, αλλά για αυτό την ασκεί ασφαλέστερα.» Συνεχίζει ο Λένιν . «Η ρεπουμπλικάνικη δημοκρατία είναι το καλύτερο πολιτικό περίβλημα του καπιταλισμού και για αυτό το κεφάλαιο, κατακτώντας αυτό το καλύτερο περίβλημα, θεμελιώνει την εξουσία του με τόση ασφάλεια με τόση σιγουριά που καμία αλλαγή ούτε προσώπων ούτε θεσμών ούτε κομμάτων μέσα στο αστικό δημοκρατικό πολίτευμα δεν κλονίζει αυτή την εξουσία.»

Αυτή η διατύπωση, βέβαια, σε τίποτα δεν ταυτίζεται με μια υποτίμηση των πιθανοτήτων αντιδημοκρατικών εκτροπών από την κοινοβουλευτική δημοκρατία, επιλογής από το κεφάλαιο άλλων μορφών πολιτευμάτων όπως ο φασισμός ή οι δικτατορίες ειδικά σε περιόδους κρίσεων και αδυναμίας εξάσκησης της αστικής ηγεμονίας με διαφορετικό τρόπο.

Το καθολικό εκλογικό δικαίωμα εκτιμάται ως «δείκτης ωριμότητας της εργατικής τάξης. Περισσότερα δεν  μπορεί να δώσει.»

Πως πρέπει να τοποθετούμαστε απέναντι στην κοινοβουλευτική δημοκρατία;

Όπως γράφει ο Λένιν « Εμείς υποστηρίζουμε τη ρεπουμπλικανική δημοκρατία, σαν την καλύτερη για το προλεταριάτο μορφή κράτους στην περίοδο του καπιταλισμού, δεν έχουμε όμως το δικαίωμα να ξεχνάμε ότι η μισθωτή δουλεία είναι η μοίρα του λαού ακόμη και στο πιο δημοκρατικό αστικό πολίτευμα.» Και αλλού « Στην καπιταλιστική κοινωνία, με την προϋπόθεση ότι αναπτύσσεται όσο το δυνατό πιο ευνοϊκά, έχουμε στο δημοκρατικό πολίτευμα ένα λίγο- πολύ πλήρη δημοκρατισμό. Ο δημοκρατισμός αυτός όμως συμπιέζεται πάντοτε από τα στενά πλαίσια της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και έτσι παραμένει πάντα στην ουσία δημοκρατισμός για τη μειοψηφία, μόνο για τις εύπορες τάξεις, μόνο για τους πλούσιους. Η ελευθερία της καπιταλιστικής κοινωνίας μένει πάντα στα περίπου ίδια, όπως ήταν η ελευθερία στις αρχαίες ελληνικές δημοκρατίες: ελευθερία για τους δουλοκτήτες.»

Το λεπτό θέμα της ισότητας και της δημοκρατίας, και η διαλεκτική της προόδου και της οπισθοδρόμησης της αστικής  κοινωνίας.

Ο μαρξισμός πάντοτε έπιανε τα στοιχεία της προόδου που έφερε στην ανθρωπότητα η αστική επανάσταση και η αστική κοινωνία. Με αυτή την έννοια σαφώς εκτιμάται το πολύτιμο της τυπικής ισότητας στη δημοκρατία, η υπέρβαση του προσδιορισμού του ατόμου ως αντικείμενο στα χέρια του φεουδάρχη. Ωστόσο αναγνωρίζεται πως αυτή η ισότητα θα είναι πάντοτε μερική, η δημοκρατία θα είναι πάντοτε ψευδής όσο θα συνεχίζεται η καπιταλιστική εκμετάλλευση στην παραγωγή, όσο ο εργάτης θα κατέχει μόνο την εργατική του δύναμη την οποία θα πουλά στον κάτοχο των μέσων παραγωγής. Αυτή την ανισότητα δεν μπορεί να την υπερβεί ποτέ το καπιταλιστικό σύστημα για αυτό και οι κομμουνιστές δεν μπορούν να περιμένουν την υπέρβαση της σημερινής κατάστασης ως μια διαδικασία ενίσχυσης των δημοκρατικών στοιχείων του πολιτεύματος, ως μια ειρηνική διαδικασία μετάβασης από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό. Αυτή είναι και η βασική κριτική του Μαρξ στο πρόγραμμα της Γκότα για τη διακήρυξη για το ελεύθερο λαϊκό κράτος.

Πώς θα γίνει η μετάβαση;

 Ένα από τα πιο κρίσιμα συμπεράσματα του Μαρξ από την παρισινή κομμούνα ήταν η φράση ότι απόδειξε ότι η «εργατική τάξη δεν μπορεί να κατακτήσει την έτοιμη κρατική μηχανή και να τη βάλει σε κίνηση για τους δικούς της σκοπούς». Η εκτίμηση αυτή διαστρεβλωμένη από το ρεφορμισμό οδήγησε σε υπεράσπιση μιας διαδικασίας αργής εξέλιξης, μετριοπάθειας από την εργατική τάξη, άρνηση κατάληψης της εξουσίας και άρνηση της επανάστασης. Ο Έγκελς αργότερα, αλλά και ο Λένιν επαναφέροντας τη στο «Κράτος και επανάσταση» ξεκαθαρίζουν το επαναστατικό της νόημα. Γράφει: « Η σκέψη του Μαρξ συνίσταται στο ότι η εργατική τάξη πρέπει να συντρίψει, να τσακίσει την «έτοιμη κρατική μηχανή» και να μην περιοριστεί στην απλή κατάληψη της.» Είναι σαφές ότι η πράξη της επανάστασης είναι ουσιαστικά ή πράξη της κατάληψης της κρατικής εξουσίας.

Έχει σημασία η σφοδρότητα της πολεμικής του Μαρξ και του Λένιν απέναντι στους ρεφορμιστές ακριβώς πάνω στην επαναστατική διαδικασία και το ζήτημα του κράτους. Αλλά και από την άλλη μεριά του αναρχικού ρεύματος. Σε καμιά περίπτωση η εναντίωση με το αναρχικό ρεύμα δεν εστιάζεται στο ότι η κατάργηση του κράτους τους ανήκει σαν αίτημα, ενώ οι κομμουνιστές παλεύουν για κάτι άλλο, όπως υποστήριζαν τα ρεφορμιστικά και κατ΄ όνομα μαρξιστικά ρεύματα . Αντιθέτως, γράφει ο Λένιν « δεν εξεγειρόταν καθόλου εναντίον της θέσης ότι το κράτος θα εξαφανιστεί με την κατάργηση των τάξεων ή ότι θα καταργηθεί με την κατάργηση τους, αλλά εναντίον της θέσης ότι οι εργάτες πρέπει να παραιτηθούν από τη χρήση των όπλων, από την οργανωμένη βία, δηλαδή από το κράτος, που οφείλει να εξυπηρετεί τον εξής σκοπό: να σπάσει την αντίσταση της αστικής τάξης». Δηλαδή η κατάληψη του κράτους από τους εργάτες είναι επαναστατικό τους καθήκον απέναντι στην αστική τάξη και την προσπάθεια διατήρησης και επανάκτησης της εξουσίας της.

 Ας συνεχίσουμε όμως στο ζήτημα της μετάβασης από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό: Γράφει ο Μαρξ το περίφημο: «Ανάμεσα στην καπιταλιστική και στην κομμουνιστική κοινωνία βρίσκεται η περίοδος επαναστατικής μετατροπής της πρώτης στη δεύτερη. Και σε αυτή την περίοδο αντιστοιχεί μια πολιτική μεταβατική περίοδος, και το κράτος αυτής της περιόδου δεν μπορεί  να είναι τίποτε άλλο, παρά η επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου.»

Πολύ αναλυτικά επιλέγει ο Λένιν να περιγράψει την αντιπαράθεση του Μαρξ και του Ένγκελς με τους αναρχικούς, στην πράξη όμως στοχεύοντας περισσότερο τους ρεφορμιστές που είχαν διαστρεβλώσει τα λεγόμενά τους. Γράφει: « Ο μαρξισμός δίδασκε πάντα ότι μαζί με την κατάργηση των τάξεων θα συντελεστεί και η κατάργηση του κράτους. Στο πασίγνωστο σημείο του Αντι- Ντίρινγκ για την «απονέκρωση του κράτους» οι αναρχικοί δεν επικρίνονται απλώς επειδή τάσσονται υπέρ της κατάργησης του κράτους, αλλά επειδή κηρύσσουν ότι τάχα το κράτος είναι δυνατό να καταργηθεί “από τη μια μέρα στην άλλη”». To κεντρικό είναι το θέμα του σκοπού και των μέσων. Δηλαδή, όπως γράφει ο Λένιν «δεν διαφωνούμε καθόλου με τους αναρχικούς στο ζήτημα της κατάργησης του κράτους ως σκοπό. Υποστηρίζουμε ότι για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι απαραίτητη η προσωρινή χρήση των οργάνων, των μέσων και των μεθόδων της κρατικής εξουσίας εναντίον των εκμεταλλευτών, όπως για την κατάργηση των τάξεων είναι αναγκαία η προσωρινή δικτατορία της καταπιεζόμενης τάξης». Με την έννοια αυτή το κράτος είναι απαραίτητο «μόνο προσωρινά» στο προλεταριάτο.

Η συμφωνία στο σκοπό, βέβαια, δε μειώνει την πολεμική προς τους αναρχικούς που αρνούνται τα επαναστατικά καθήκοντα του προλεταριάτου. Όπως σημειώνει, αναφερόμενος και στον Έγκελς «η αναρχική αντίληψη για την κατάργηση του κράτους είναι μπερδεμένη και μη επαναστατική.», «οι αναρχικοί δεν θέλουν να δουν όντως την επανάσταση στη γέννηση και την ανάπτυξή της, στα ειδικά της καθήκοντα απέναντι στη βία, στο κύρος, στην εξουσία, στο κράτος». Αναρωτιέται ο Λένιν μαζί με τον Μαρξ: «Πρέπει άραγε οι εργάτες «να καταθέσουν τα όπλα» μόλις αποτινάξουν το ζυγό των καπιταλιστών ή πρέπει να τα χρησιμοποιήσουν εναντίον των καπιταλιστών για να κάμψουν την αντίστασή τους; Και η συστηματική χρήση των όπλων από μια τάξη εναντίον άλλης τάξης τι άλλο είναι, αν όχι μια «παροδική μορφή κράτους»;»

Το δίδαγμα της Κομμούνας:

 Το παράδειγμα της Παρισινής Κομμούνας, της νίκης και της ήττας της είναι πολύ χαρακτηριστικό στη συλλογιστική τόσο των Μαρξ και Έγκελς, όσο και του Λένιν. Δεν θα εστιάσουμε σε αυτή την εισήγηση καθώς αυτό είναι και το αντικείμενο μιας άλλης συζήτησης που θα λάβει χώρα. Ωστόσο το βασικό στοιχείο είναι αποτελεί βάση για την κριτική τόσο απέναντι στο ρεφορμισμό όσο και στον αναρχισμό. Από τη μια μεριά η αναγνώριση ότι η Παρισινή Κομμούνα, όπως και όλες οι παλαιότερες επαναστάσεις αρκούνταν στην τελειοποίηση της κρατικής μηχανής και όχι στο τσάκισμά της, που είναι αναγκαίο για την εγκαθίδρυση μιας άλλης εξουσίας.

Από την άλλη γίνεται βάση για την πιο σκληρή πολεμική ενάντια στο αναρχικό ρεύμα, του υποστηρικτές τους οποίου ρητά ρητορικά ο Έγκελς αν έχουν δει ποτέ μια επανάσταση, που είναι «το αυθεντικότερο πράγμα που μπορεί να υπάρξει». «Θα κρατούσε ποτέ η Παρισινή Κομμούνα, έστω και μια μέρα, αν δεν είχε χρησιμοποιήσει εναντίον της αστικής τάξης το κύρος του οπλισμένου λαού; Αντίθετα, δεν έχουμε άραγε δίκιο να επικρίνουμε την Κομμούνα για το ότι δεν χρησιμοποίησε το κύρος όσο έπρεπε; Επομένως ένα από τα δύο: ή οι αντίπαλοι του κύρους δεν ξέρουν τι λένε και προκαλούν μόνο σύγχυση, ή ξέρουν, και στην περίπτωση αυτή προδίνουν την υπόθεση του προλεταριάτου. Και στη μια και στην άλλη περίπτωση εξυπηρετούν μόνο την αντίδραση».

Η πορεία προς την απονέκρωση του κράτους

 Η θέση του Λένιν και του Μαρξ είναι σαφής, ότι για η πορεία προς τον κομμουνισμό και την απονέκρωση- μαρασμό του κράτους, δεν μπορεί παρά να περάσει μέσα από τη δικτατορία του προλεταριάτου,  «το κράτος, δηλαδή το οργανωμένο σε κυρίαρχη τάξη προλεταριάτο» καθώς δεν υπάρχει άλλη δύναμη ικανή να τσακίσει την αντίσταση των καπιταλιστών.’

Όπως γράφει ο Λένιν, «η παραλλαγή της δημοκρατίας κατά τη μετάβαση από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό», είναι η «δημοκρατία για την τεράστια πλειονότητα του λαού και καθυπόταξη με τη βία, δηλαδή αποκλεισμός των εκμεταλλευτών, των καταπιεστών του λαού από τη δημοκρατία.» Το σημείο αυτό έχει μεγάλη σημασία. Το κράτος παραμένει όργανο κυριαρχίας, αλλά αυτή τη φορά από την συντριπτική πλειοψηφία προς την οικτρή μειοψηφία, δεν είναι όμως και τότε «προς το συμφέρον της ελευθερίας», όπως έγραφε ο Έγκελς. Γιατί για να υπάρχει πραγματική ελευθερία οφείλουν να έχουν διαμορφωθεί πάνω από όλα οικονομικές προϋποθέσεις της. Τότε μόνο μπορεί να απονεκρωθεί και το κράτος. Τα λόγια του Λένιν είναι πολύ σημαντικά.

«Μόνο στην κομμουνιστική κοινωνία, όταν η αντίσταση των καπιταλιστών θα έχει τσακιστεί οριστικά, όταν θα έχουν εξαφανιστεί οι καπιταλιστές, όταν δεν θα υπάρχουν τάξεις (δηλαδή δεν θα γίνονται διακρίσεις ανάμεσα στα μέλη της κοινωνίας ως προς τη σχέση τους με τα κοινωνικά μέσα παραγωγής)- μόνο τότε “εξαφανίζεται το κράτος και μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία”.

Και πώς θα είναι αυτή η ελευθερία; Μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς το κράτος;

 Το παραπάνω κομμάτι του Λένιν συνεχίζεται με ένα από τα πιο σημαντικά αποσπάσματα για την κομμουνιστική κοινωνία.

«Μόνο τότε είναι δυνατή και θα εφαρμοστεί η πραγματικά ολοκληρωμένη, η πραγματικά χωρίς καμία εξαίρεση δημοκρατία. Και μόνο τότε η δημοκρατία θα αρχίσει να απονεκρώνεται για τον απλούστατο λόγο ότι οι άνθρωποι, απολυτρωμένοι από την καπιταλιστική δουλεία, από τις αναρίθμητες φρικαλεότητες, αγριότητες, παραλογισμούς και αισχρότητες της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, θα συνηθίσουν σιγά- σιγά να τηρούν τους στοιχειώδεις κανόνες συμβίωσης, που είναι γνωστοί από αιώνες και επαναλαμβάνονται εδώ και χιλιάδες χρόνια σε όλους τους κώδικες, να τους τηρούν δίχως βία, δίχως καταναγκασμό, δίχως υποταγή, δίχως τον ειδικό μηχανισμό καταναγκασμού που λέγεται κράτος».

Η μαρξιστική διδασκαλία είναι πολύτιμη και προσφέρει πέραν όλων των άλλων μια μεθοδολογία σκέψης και απάντησης στη διαμόρφωση των πολιτικών προγραμμάτων και προταγμάτων. Είναι καθήκον μας σήμερα, ακόμα περισσότερο μάλιστα μετά την ήττα και την κατάρρευση των κομμουνιστικών προσπαθειών του περασμένου αιώνα, όχι μόνο να διαμορφώσουμε μια επαναστατική τακτική και στρατηγική, όχι μόνο να παρουσιάσουμε την επαναστατική σύνδεση τακτικής και στρατηγικής (που είναι και το πιο δύσκολο) αλλά να μιλήσουμε θαρρετά και να απαντήσουμε στο ερώτημα αν μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς, κράτος, εκμετάλλευση, εξουσία;  Και να πούμε πως ναι, κάτι τέτοιο είναι κατορθωτό και με μια έννοια και πιο εύκολο από παλιά λόγω των δυνατοτήτων της τεχνολογίας και της εργατικής τάξης. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη.

Η μαρξιστική και λενινιστική μεθοδολογία το αναγνωρίζουν αυτό πλήρως. Αντιλαμβάνονται ότι οι εργάτες έχουν μάθει να θεωρούν ως δεδομένα και σταθερά τα στοιχεία της κοινωνίας της εκμετάλλευσης. Όπως λέγαμε περίπου πριν μερικά χρόνια σε μια απόφαση της νΚΑ, σήμερα μπορεί να φαίνεται για πολλούς περισσότερο πιθανό το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του καπιταλισμού. Επομένως πραγματικά η διαδικασία (επιμένουμε, η διαδικασία, έχει σημασία ότι πρόκειται για μια εξελικτική πορεία, για αυτό ο όρος απονέκρωση) περάσματος θα χρειαστεί χρόνο, θα έχει καμπές, θα έχει αποτυπώματα της παλιάς κοινωνίας.

Οι φάσεις της κομμουνιστικής κοινωνίας

 Είναι χαρακτηριστικό πως τοποθετεί ο Μαρξ και επαναφέρει ο Λένιν την πρώτη ή κατώτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας, το σοσιαλισμό. Αυτή είναι η κοινωνία που δεν «αναπτύχθηκε πάνω στη δική της βάση, αλλά μια κοινωνία που μόλις τώρα δα βγαίνει από την καπιταλιστική κοινωνία και που γι’ αυτό ακριβώς από κάθε άποψη, οικονομική, ηθική, πνευματική, φέρνει ακόμη πάνω της τη σφραγίδα της παλιάς κοινωνίας, από τα σπλάχνα της οποίας βγήκε.» Σε αυτή τη φάση, τα μέσα παραγωγής παύουν να είναι ιδιοκτησία μεμονωμένων ατόμων, αλλά περνούν στα χέρια της κοινωνίας, και ο κοινωνικός πλούτου κατανέμεται ισότιμα για την εργασία του καθενός.

Ο ίδιος ο Μαρξ, και στη συνέχεια ο Λένιν, αναγνωρίζουν όμως ότι αυτό δεν είναι το οριστικό τέλος της αδικίας κα των ανισοτήτων, ότι η αρχή της εξέλιξης προς τον «ολοκληρωμένο κομμουνισμό» μπορεί να εξαλείψει μόνο την αδικία της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και δεν είναι σε θέση να εξαλείψει με μιας στην παραπέρα αδικία που συνίσταται στην κατανομή των καταναλωτικών αγαθών «ανάλογα με την εργασία» και όχι σύμφωνα με τις ανάγκες.

Σε αυτό το σημείο βρίσκεται μια μεγάλη θεωρητική θέση του Μαρξ, η αναγνώριση ότι στη διαδικασία μετάβασης οι άνθρωποι, παρότι θα έχουν ανατρέψει τον καπιταλισμό, δεν θα είναι μεμιάς σε θέση να ζουν δίχως κανένα κανόνα δικαίου, για αυτό και το αστικό δίκαιο θα πάψει να υπάρχει μόνο στο βαθμό της μετατροπής της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής σε κοινή.

Το ανώτερο στάδιο του κομμουνισμού, ο ολοκληρωμένος κομμουνισμός θα έρθει μετά από μια σταδιακή διαδικασία απονέκρωσης του κράτους και όχι βέβαια μετά από κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Θα συναρτάται με το βαθμό που παύουν να υπάρχουν οι τάξεις, που διαμορφώνονται οι νέες σχέσεις.

Αυτό το σημείο αποτελεί μια ακόμα πλευρά για την οποία επιτίθεται με οξύ και ειρωνικό τρόπο τόσο στους αστούς και μικροαστούς ιδεολόγους όσο και στο αναρχικό ρεύμα. Αναφέρεται συγκεκριμένα στην προσπάθεια υπεράσπισης του καπιταλισμού μέσα από την υποκατάσταση «με συζητήσεις και φλυαρίες για ένα μακρινό μέλλον το φλέγον και επίκαιρο ζήτημα της σημερινής πολιτικής: την απαλλοτρίωση των καπιταλιστών, τη μετατροπή όλων των πολιτών σε εργάτες και υπαλλήλους ενός μεγάλου «συνδικάτου», και συγκεκριμένα όλου του κράτους, και την παντελή υπαγωγή ολόκληρου του έργου όλου αυτού του συνδικάτου στο κράτος, στο κράτος των σοβιέτ εργατών και στρατιωτών βουλευτών.»

Η συζήτηση για το ουτοπικό ή μη του «ολοκληρωμένου κομμουνισμού» μπορεί να λειτουργήσει ως αντεπαναστατικό άλλοθι που είναι μεθοδολογικά λανθασμένο καθώς η ανώτερη φάση του κομμουνισμού δεν θα «οριστεί» με κάποια απόφαση αλλά θα αποτελεί τελικό προορισμό μιας ευρύτερης πορείας της οποίας παρότι μπορούμε να περιγράψουμε τις καμπές της δεν θα μπορούσαμε με τίποτα να εικονοποιήσουμε και να προβλέψουμε. Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Λένιν, όσοι μιλάνε «για παράλογες ουτοπίες, για δημαγωγικές υποσχέσεις των μπολσεβίκων, για το ανέφικτο της “καθιέρωσης” του σοσιαλισμού, έχουν υπόψη τους ακριβώς το ανώτερο στάδιο ή τη φάση του κομμουνισμού, που κανένας όχι μόνο δεν υποσχέθηκε να την “καθιερώσει”, αλλά ούτε και το σκέφτηκε καν, γιατί γενικά δεν μπορεί κανείς να την “καθιερώσει”».

 Παρότι δεν είναι θέμα της παρούσας εισήγησης, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι αυτοί οι κανόνες συμβίωσης στους οποίους αναφέρεται ο Λένιν, βάσει των οποίων θα μπορούν να συνυπάρχουν οι άνθρωποι στην κομμουνιστική κοινωνία, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη για τους νόμους και το κράτος, εκεί όπου θα βασιλεύει η ελευθερία, δεν αποτελούν ούτε ουτοπικές ονειρώξεις ούτε βέβαια αποτυπώσεις του φυσικού δικαίου. Στο θέμα αυτό αναφέρεται ο Δημήτρης Καλτσώνης στο πρόσφατος τεύχος (94) της Ουτοπίας:

 «Οι στοιχειώδεις κανόνες συμβίωσης των ανθρώπων στους οποίους αναφέρεται ο Λένιν δεν είναι κάποιοι a priori δοσμένοι κανόνες στην ανθρωπότητα. Αντιθέτως διαμορφώθηκαν μαζί με την ανθρώπινη κοινωνία , σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της. Σε μια πρωτόλεια μορφή τους συναντάμε στις κοινωνίες του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος. Αρετές όπως ο σεβασμός του άλλου, η ειλικρίνεια, η αλληλεγγύη, η γενναιοδωρία κλπ αποτελούν σύμφωνα με μαρτυρίες ανθρωπολόγων χαρακτηριστικά του ανθρώπου στις κοινωνίες αυτές. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνυπάρχουν, όπως είναι λογικό , με μεταφυσικές και άλλες οπισθοδρομικές αντιλήψεις καθώς και με νέα στοιχεία που προσιδιάζουν στα εκμεταλλευτικά κοινωνικά συστήματα στο βαθμό που έχει ξεκινήσει η διαδικασία διάσπασης της κοινωνίας σε τάξεις. Συνυπάρχουν επίσης χαρακτηριστικά βάρβαρης αντιμετώπισης του ανθρώπου στο βαθμό που η πενιχρότητα των μέσων κατανάλωσης  (που οφείλεται στο εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων) ωθεί στη βία για την εξασφάλιση των αναγκαίων προς το ζην.

Μέσα στην πορεία της ανθρωπότητας τα χαρακτηριστικά αυτά, μαζί με άλλα που διαμορφώθηκαν στη συνέχεια κυρίως από τις κάθε φορά υφιστάμενες την εκμετάλλευση κοινωνικές τάξεις (καθώς και τα χαρακτηριστικά της κομμουνιστικής ηθικής που θα αρχίσουν να διαμορφώνονται μετά τη σοσιαλιστική επανάσταση), αποτελούν ένα σύνολο κανόνων ομαλής συμβίωσης των ανθρώπων, που όμως η τήρησή τους εμποδίζεται από τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της εκμετάλλευσης, της βίας και της καταπίεσης, της επιβολής της ιδεολογίας και της ηθικής των κυρίαρχων τάξεων.»

Αντί επιλόγου.

Κλείνοντας θα ήθελα μια ακόμα μικρή παρέμβαση. Είναι αλήθεια ότι η εισήγηση, αυτή παρότι καταπιάνεται με την αντίληψη του Λένιν για το Κράτος, πορεύτηκε στον σχετικά πιο εύκολο δρόμο της παρουσίασης του «Κράτος και Επανάσταση» χωρίς να αναφερθεί καθόλου στα πολύ κρίσιμα συμπεράσματα από τις συγκεκριμένες προσπάθειες οικοδόμησης του σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ένωση και στα απείρως δυσκολότερα ερωτήματα που προέκυψαν μετά τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης. Αλήθεια, φαίνεται σαν όλα αυτά να είναι ανολοκλήρωτα, σαν να είναι θεωρίες, σημαντικές αλλά μόνο προεπαναστατικά, αφού η συνταρακτική πορεία από το 17 μέχρι την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» φανερώνει ότι μάλλον δεν έφτασε ούτε στα μισά η διαδρομή που προσπαθούσαν να περιγράψουν ο Μαρξ και ο Λένιν. Θα αποφύγω αυτή τη δύσκολη πρόκληση, τη μελέτη των μετέπειτα εξελίξεων (που θα αναφερθεί σε ένα βαθμό στις επόμενες εισηγήσεις) λέγοντας μερικές σκέψεις.

Είναι γνωστό ότι ο Λένιν εμπνεύστηκε και πρωταγωνίστησε σε όλες τις επιλογές που υλοποίησε η σοβιετική κυβέρνηση στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια (πολεμικός κομμουνισμός, ΝΕΠ …) όντας πάντοτε αποφασιστικά σκληρός απέναντι σε μια εύκολη κριτική για ένα άμεσο και χωρίς εμπόδια πέρασμα στο σοσιαλισμό- κομμουνισμό. Ωστόσο, ήταν από τους λίγους που αντιλαμβάνονταν μέχρι τελευταία στιγμή την ιστορική προσωρινότητα όλων των μορφών που οι ιστορικές στιγμές επέβαλλαν, κρατώντας πάντοτε σφιχτά όλα τα στοιχεία της θεωρίας για το μέλλον προς τον ολοκληρωμένο κομμουνισμό. Για να μπω και λίγο στα χωράφια ενός επόμενου ομιλητή, όπως περιγράφει ο Λούκατς, ο Λένιν ήταν ο μοναδικός από τους ηγέτες των πρώτων χρόνων μετά το 17 που παρότι ανέλυε και υπερασπιζόταν θερμά κάθε αναγκαία παραχώρηση, την αναγνώριζε ανοιχτά ως έναν υποχρεωτικό συμβιβασμό, χωρίς να συσκοτίζει την επαναστατική θεωρία, χωρίς να την υποβιβάζει σε απολογητή κάθε τακτικής επιλογής, επιδιώκοντας ακόμα και στους πιο αρνητικούς συσχετισμούς να διατηρείται ο στρατηγικός προσανατολισμός και να φυλάσσονται τα σπέρματα της σοσιαλιστικής δημοκρατίας που θα γεννήσουν την ολοκλήρωσή της μέχρι το «βασίλειο της ελευθερίας».

Και αυτό δεν επιχειρεί να καθαγιάσει έναν «αλάθητο» Λένιν, αλλά να φωτίσει την πιο πολύτιμη πλευρά,  που ίσως να διαθέτει περισσότερο από τον καθένα στην ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος. Την τέχνη του συνδυασμού του μικρού με το μεγάλο, του θεωρητικά γενικού με το ιστορικά συγκεκριμένο, χωρίς να είναι ούτε εμπειριστής ούτε δογματιστής αλλά μάλλον ένας θεωρητικός της πράξης, ένας πρακτικιστής της θεωρίας. Έτσι τον περιγράφει ο Λούκατς, από ένα κείμενο του οποίου θα κλέψω μια ιστορία για κλείσιμο που δείχνει αυτή τη μοναδική συνύπαρξη των πιο αγνών ανθρώπινων αξιών με την πιο σκληρή ή και κυνική ετοιμότητα της καθημερινής δράσης. Πρόκειται για μια εξιστόρηση του Γκόρκυ για ένα σχόλιο του Λένιν κάποια στιγμή που άκουγε την Αppasionata του Μπετόβεν:

«Η Appasionata είναι το ωραιότερο πράγμα που ξέρω. Θα μπορούσα να την ακούω κάθε μέρα. Τι θαυμάσια, σχεδόν υπεράνθρωπη μουσική! Πάντα σκέφτομαι με υπερηφάνεια – ίσως να είναι απλοϊκό που το λέω- τι υπέροχα πράγματα μπορούν να κάνουν τα ανθρώπινα πλάσματα». Έπειτα μισόκλεισε τα μάτια του, χαμογέλασε, και πρόσθεσε θλιμμένα: « Αλλά δεν μπορώ να ακούω μουσική πολύ συχνά. Επηρεάζει τα νεύρα μου έτσι, ώστε, μάλλον θα έλεγα ανοησίες και θα χάιδευα τα κεφάλια των ανθρώπων που ζουν σε τούτη τη βρομερή κόλαση και μπορούν ακόμα να δημιουργούν τέτοια ομορφιά. Αλλά τώρα δεν είναι ο καιρός για να χαϊδεύεις κεφάλια. Μπορεί να σου δαγκώσουν το χέρι. Πρέπει να χτυπούμε χωρίς έλεος στο κεφάλι ανθρώπους, έστω και αν ιδεολογικά είμαστε εναντίον της βίας μεταξύ των ανθρώπων. Α, η δουλειά μας είναι διαβολικά δύσκολη.»

*Στο κάμπινγκ ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ που έγινε το καλοκαίρι στο Πήλιο έλαβαν χώρα μια σειρά από εκδηλώσεις και θεματικά εργαστήρια, τα περισσότερα εκ των οποίων είχαν εισηγήσεις από ομάδες εργασίας της νΚΑ. Μια από αυτές είχε τη θεματική “Οι Λένιν, Γκράμσι και Λούκατς για το Κράτος, την αστική και την εργατική δημοκρατία.” Παρουσιάζεται σήμερα η πρώτη από τις τρείς εισηγήσεις που επικεντρώθηκε στο έργο του Λένιν. Να σημειωθεί ότι πρόκειται για κείμενο μιας προφορικής ομιλίας και όχι για κείμενο που προοριζόταν να είναι γραπτό. Θα ακολουθήσουν και άλλες αναρτήσεις σταδιακά.

 «Στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης η ζωή έχει αξία μόνο αν είσαι αριστερός. Εάν δεν είσαι σε πεθαίνουν σε 10 μέρες. Ότι έγινε στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου αντιστράφηκε μετά την μεταπολίτευση», Α. Λοβέρδος Σεπτέμβρης 2010 στη Βουλή

«Φτύστε επιτέλους την ιδεολογική πιπίλα (η μεταπολίτευση πέθανε!)», Lupus Ec(onomicus) Δεκέμβρης 2009 στο Protagon.gr

Αν στο εξωτερικό κάθε λέξη με πρώτο συνθετικό το μετά – (post)μοντέρνο, δημοκρατία, νεωτερικότητα κ.ο.κ. έχει μια σίγουρη θέση στην πολιτική θεωρία και τον πολιτικό λόγο, στην Ελλάδα η πιο κλισέ έκφραση των τελευταίων χρόνων είναι το τέλος της μεταπολίτευσης. Για να το καταλάβει κανείς αρκεί να ψάξει στις μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου πόσες φορές εμφανίζεται η φράση αυτή σε εφημερίδες όπως η Καθημερινή, ιστολόγια όπως το Protagon.gr ή λόγους κυβερνητικών εκπροσώπων, ειδικά όταν επίκεινται νέα αντιλαϊκά μέτρα ή δηλώσεις πολιτικού τσαμπουκά.

Τι είναι όμως η μεταπολίτευση και τι σηματοδοτεί το τέλος της;

Η απάντηση αν και φαίνεται με την πρώτη ματιά προφανής δεν είναι, καθώς ο όρος τείνει να λάβει τη θέση αυτού που στη θεωρία ονομάζεται κενό σημαίνον. Η μεταπολίτευση έχει καταστεί δηλαδή μια λεκτική εικόνα με θολό περιεχόμενο, που μπορεί κανείς να της προσδώσει διαφορετικές και αντικρουόμενες σημασίες ανάλογα με την πολιτική του «αφήγηση». Στο άρθρο αυτό λοιπόν, θα αντιμετωπίσουμε τη μεταπολίτευση ως έναν ιδιαίτερο κοινωνικό και πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων υπέρ των λαϊκών δυνάμεων, ο οποίος προκύπτει μέσα από μια συνισταμένη παραγόντων με καθοριστική όμως τη σφραγίδα του λαϊκού παράγοντα, της αντιδικτατορικής πάλης, της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, του ειδικού νεολαιίστικου ριζοσπαστισμού, της έντονης πολιτικοποίησης και τέλος μιας αλύγιστης ιστορικής μνήμης του εμφυλίου και του μετεμφυλιακού αντιλαϊκού ρεβανσισμού.

Μια τέτοια ανάγνωση της μεταπολίτευσης είναι προφανώς μερική, αλλά είναι, όπως θα επιχειρήσουμε να δείξουμε παρακάτω πολύ χρήσιμη ειδικά για την κατανόηση της σημερινής χρήσης του όρου στον κατεστημένο λόγο. Καταρχήν ας ξεκινήσουμε από μια μετατόπιση αυτής της χρήσης. Ένα προηγούμενο διάστημα κυρίως πριν το ξέσπασμα της κρίσης αυτό που χρωμάτιζε το τέλος της μεταπολίτευσης ήταν μια επιθυμία μετάβασης σε «μια Ελλάδα «κανονική», cool, μεταδογματική, ευπρεπισμένη» όπως περιγράφει ο Ν. Σεβαστάκης αποκαλώντας τους φορείς αυτής της αντίληψης νέους φιλελεύθερους. Περιέγραφαν ένα αναλυτικό πλαίσιο έξω από το κλασσικό συγκρουσιακό πολιτικό δίπολο αριστεράς – δεξιάς και ένιωθαν έντονη αποστροφή προς τους εξτρεμισμούς και τα άκρα. Η τάση αυτή βίωσε μια πρώτη συντριβή το Δεκέμβρη του 2008 και μια δεύτερη στο δόγμα του σοκ των μέτρων κυβέρνησης – ΕΕ – ΔΝΤ και στον παρατεταμένου λαϊκού αγώνα για την ανατροπή την τελευταία διετία.

Το τέλος της μεταπολίτευσης ήρθε στη νέα κατάσταση να επενδύσει ιδεολογικά την αναδιάταξη του πολιτικού συστήματος, την αντιδραστική στροφή, την εμπέδωση του κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού, τη μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τη γιγαντιαία επιχειρούμενη αναδιάρθρωση. Εδώ δε χωράνε πλέον cool μύθοι και ο κυρίαρχος λόγος περί μεταπολίτευσης έχει ξεκάθαρο ταξικό και πολιτικό πρόσημο. Ας δούμε δυο παραδείγματα, ένα από τον πολιτικό κόσμο κι ένα από τα λεγόμενα θινκ τανκ της αστικής τάξης. Ο Γ. Παπανδρέου στη συζήτηση στη Βουλή για το νόμο – έκτρωμα της Διαμαντοπούλου τόνισε ότι πρέπει να τελειώνουμε με το σοβιετικού τύπου εκπαιδευτικό σύστημα της μεταπολίτευσης. Ο διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος σε πρόσφατο συνέδριο του Economist αποκάλεσε την Ελλάδα μετά το 1974 «χώρα του αριστερισμού» και σε αρθρογραφία του αποκαλεί το ελληνικό δημόσιο «σοβιετικό εργοστάσιο» αποδίδει τις δυσκολίες στην επιχειρηματικότητα στην αριστερή νοοτροπία που επικράτησε στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Γιατί παρουσιάζουν την Ελλάδα της τελευταίας 30κονταετίας σαν περίπου σοσιαλιστική;

 Οι τραγελαφικές και ανερμάτιστες αναφορές σε σοβιετικά εργοστάσια στην Ελλάδα και το οριστικό διαζύγιο με την αριστερή νοοτροπία, πέρα από το χυδαίο αντικομμουνισμό, έχουν μια συγκεκριμένη στόχευση. Επιχειρούν με έναν εξαιρετικά βίαιο τρόπο να απονομιμοποιηθεί το κοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολίτευσης. Ένα συμβόλαιο που προφανώς και είχε κυρίαρχες όψεις ενσωμάτωσης του κινήματος και της αριστεράς (με όλα τα συμπαρομαρτυρούντα αυτής της ενσωμάτωσης), αλλά είχε και πλευρές γνήσιας λαϊκής κι εργατικής επιβολής κατακτήσεων. Τη σημερινή περίοδο το στοιχείο της ενσωμάτωσης και των παραχωρήσεων ακυρώνεται από την ίδια την ιστορική κρίση του καπιταλισμού. Συντρίβεται ως εκ τούτου ένα ολόκληρο μείγμα αστικής πολιτικής, δόμησης κοινωνικών συμμαχιών και συνολικού προτύπου ηγεμονίας της προηγούμενης ευρύτερης περιόδου. Σαρώνεται μια δοσμένη δομή διακυβέρνησης και ένα ολόκληρο δίκτυο διαμεσολαβήσεων, ομάδων πίεσης, συνδικαλιστικής διαπραγμάτευσης κ.ο.κ.

Ας σταθούμε λίγο παραπάνω σ’ αυτό το σημείο. Προφανώς, αναδιατάσσονται ραγδαία και συνολικά οι όροι διεξαγωγής της ταξικής πάλης στο νέο τοπίο. Από πολλές απόψεις δυσκολεύουν οι συνθήκες. Ωστόσο απελευθερώνεται ένα πεδίο εν δυνάμει άγριου κοινωνικού ριζοσπαστισμού και νέων μορφών πάλης, ενώ αντικειμενικά «δένεται» πιο άμεσα ο οικονομικός με το συνολικό πολιτικό αγώνα. Οι «πάνω» αντιλαμβάνονται αυτή τη μεγάλη πολιτική και κοινωνική διεργασία στο λαό και την εργατική τάξη που με το βάθεμα της κρίσης και της επίθεσης επιταχύνεται (πχ. κίνημα πλατειών). Αυτό που τρέμουν είναι τους δύο παράγοντες που μπορούν να προσδώσουν στη νέα ριζοσπαστικοποίηση εξαιρετικά επικίνδυνες για το σύστημα εκρηκτικές διαστάσεις. Ο πρώτος είναι αντικειμενικός και είναι η οργανωτική και πολιτική αποσυγκρότηση (σε επίπεδων υλικών όρων) των μηχανισμών που επιτελούσαν στο παρελθόν το ρόλο της διαμεσολάβησης και της ενσωμάτωσης. Ο δεύτερος είναι το διακύβευμα της περιόδου που συνίσταται στο μπόλιασμα αυτής της διεργασίας με έναν συνολικό ανατρεπτικό πολιτικό προσανατολισμό από μια στρατηγικά εξοπλισμένη αντικαπιταλιστική αριστερά και ένα αναγεννημένο μέσα στη φωτιά της μάχης ταξικά ανασυγκροτημένο πολιτικό εργατικό κίνημα. Αυτή τη δεύτερη δυνατότητα είναι που προσπαθούν να τσακίσουν με κάθε τρόπο.

Έχοντας αυτά κατά νου, προκύπτει ότι πίσω από το τέλος της μεταπολίτευσης κρύβεται η εναγώνια προσπάθεια της αστικής τάξης να ανακόψει την πολιτική διεργασία στους κόλπους του λαού και να σφραγίσει τη νέα περίοδο με έναν αντιδραστικό προς όφελος του κεφαλαίου πολιτικό και κοινωνικό συσχετισμό. Ας πάρουμε το παράδειγμα της εκπαίδευσης. Όταν ο Πρετεντέρης έβγαζε μύδρους κατά του ασύλου, έγραφε για τη νεαντερτάλιο Αριστερά και έθετε στόχο Πανεπιστήμια που δε θα παραγάγουν οπαδούς του ΑΝΤΑΡΣΥΑ έπιανε μια πλευρά του νόμου που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Μέσω της επίθεσης στην ΕΑΑΚ ουσιαστικά έθετε επί τάπητος το ποθητό για το σύστημα τέλος εκείνου ενός ειδικού μεταπολιτευτικού συσχετισμού. Ενός συσχετισμού που επιτρέπει μέχρι σήμερα το ανατρεπτικό φοιτητικό κίνημα να είναι κοινωνικό και πολιτικό εργαστήρι για όλη την κοινωνία, να έχει κατοχυρώσει συλλογικές πρακτικές μαζικής επιθετικής διεκδίκησης και «από τα κάτω» εκβιασμού και τα Πανεπιστήμια να παραμένουν ζωντανοί χώροι πολιτικοποίησης και ορμητήρια κοινωνικής δράσης ακόμη και πέρα από τα στενά όρια του φοιτητικού συνδικαλισμού. Το τέλος της μεταπολίτευσης περνάει μέσα από το τέλος αυτού του Πανεπιστημίου.

Με αυτή την έννοια, αν αντιληφθούμε τη μεταπολίτευση ως συσχετισμό που ευνοούσε την επιβολή λαϊκών κι εργατικών κατακτήσεων σε συγκεκριμένες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, σήμερα έχουμε να αντιμετωπίσουμε αυτό που ο Στ. Κουβελάκης ονομάζει αντιμεταπολίτευση.

Τι θα ακολουθήσει το τέλος της μεταπολίτευσης;

Με μια φράση που θυμίζει (σε άλλα βέβαια πλαίσια Βαλερστάιν), θα λέγαμε ότι την επόμενη περίοδο μπορεί να έχουμε κάτι πολύ καλύτερο ή κάτι πολύ χειρότερο από τη Μεταπολίτευση, σίγουρα όμως δε μπορούν να αναπαραχθούν οι θεμελιώδεις κοινωνικοί και πολιτικοί όροι που ιστορικά τη συγκρότησαν. Αυτό λοιπόν που τρέμουν οι θιασώτες του τέλους είναι μην τυχόν αναβιώσουν και αναπαραχθούν στις νέες συνθήκες οι λαϊκές όψεις της μεταπολίτευσης χωρίς μάλιστα τα βαρίδια της (μεταξύ των οποίων αξίζει να ξεχωρίσει κανείς την ΠΑΣΟΚική ενσωμάτωση της δεκαετίας του ’80, τις αυταπάτες της αριστεράς και την ενσωμάτωση της στο αστικό πολιτικό σύστημα με αποκορύφωμα τη συγκυβέρνηση).

Σε μια αποστροφή από το «μανιφέστο» που συνυπέγραψαν λίγο πριν τη 48ωρη Γενική Απεργία η εσωτερική τρόικα (Λοβέρδος, Διαμαντοπούλου, Ραγκούσης) τόνιζαν: «Η ελληνική πολιτεία, άρα τόσο το κράτος όσο και η κοινωνία, θα βρει και πάλι τον εαυτό της. Θα καταφέρει να ξαναβρεί αυτό που έχασε, δηλαδή την κλασική για τις προηγμένες χώρες δυνατότητα να συνδυάζονται αρμονικά οι κοινωνικές διαμαρτυρίες και συγκρούσεις, με τη λειτουργία των κλασικών τομέων της κοινωνικής ζωής και του κράτους». Αυτό είναι το μετα – μεταπολιτευτικό όνειρο της συμφιλίωσης των «παιδιών της αλλαγής». Όνειρα γλυκά και καλή προσγείωση!

Αυτό που τρέμουν είναι μια νέα εργατική, κοινωνική και πολιτική μεταπολίτευση της κοινωνικής πλειοψηφίας που μπορεί πραγματικά να αλλάξει τα πάντα και να μετατρέψει την Ελλάδα από πειραματόζωο των ΔΝΤ – ΕΕ – τραπεζών σε διεθνές πείραμα αντικαπιταλιστικής ρήξης κι ανατροπής. Μια νέα μεταπολίτευση πλατιάς δημοκρατίας των «κάτω» που δε θα περιμένει κοινοβουλευτικούς σωτήρες αλλά θα φτιάξει νέα (ή θα δώσει νέα ποιότητα σε υπάρχοντα) όργανα – θεσμούς εργατικού και κοινωνικού ελέγχου μέσα στους χώρους δουλειάς και παρατεταμένου λαϊκού εκβιασμού – επιβολής της θέλησης του λαού σε παγκοινωνικό επίπεδο. Μια μεταπολίτευση έξω από τη φυλακή του Ευρώ και της ΕΕ απ’ τη σκοπιά του εργατικού διεθνισμού. Μια μεταπολίτευση που δε θα σταματάει στα απαραβίαστα δικαιώματα του κεφαλαίου και της ελεύθερης αγοράς, αλλά θα τα παραβιάζει στο όνομα των εργατικών συμφερόντων εθνικοποιώντας χωρίς αποζημιώσεις τράπεζες και βασικούς τομείς της παραγωγής. Αυτός ο δρόμος είναι καταστροφή; Ξεκάθαρα ναι! Για το κεφάλαιο, τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς, την Ευρωζώνη, την ΕΕ, τους G20, τις συνόδους τους κ.ο.κ. Για την κοινωνική πλειοψηφία είναι όρος επιβίωσης.

Ή εμείς ή αυτοί!

* Το κείμενο συμπεριλαμβάνεται στο νέο τεύχος  ( 16) του περιοδικού των Αναιρέσεων…

]]> https://anaireseis.wordpress.com/2011/11/09/%ce%b7-%ce%bc%ce%b5%cf%84%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%af%cf%84%ce%b5%cf%85%cf%83%ce%b7-%cf%80%ce%ad%ce%b8%ce%b1%ce%bd%ce%b5-%ce%b6%ce%ae%cf%84%cf%89-%ce%b7-%ce%bc%ce%b5%cf%84%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%bb/feed/ 1 dimitrisf metapoliteusi_telos https://anaireseis.wordpress.com/2011/11/08/%cf%80%cf%81%cf%8c%cf%83%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%bf%ce%b9-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%81%ce%ad%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf-radiobubble/ https://anaireseis.wordpress.com/2011/11/08/%cf%80%cf%81%cf%8c%cf%83%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%bf%ce%b9-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%81%ce%ad%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf-radiobubble/#comments Tue, 08 Nov 2011 07:44:09 +0000 ANAIRESEIS http://anaireseis.wordpress.com/?p=847 ]]> Την Πέμπτη, 10 Νοέμβρη, από τις 9 μέχρι τις 11 μ.μ. το Περιοδικό Αναιρέσεις θα ταξιδέψει “από τη ζούγκλα των Αθηνών στα σύννεφα του διαδικτύου”.

Σας προσκαλούμε στην παρουσίαση του 16ου τεύχους του περιοδικού που θα γίνει ζωντανά από την εκπομπή “στη χώρα του Ποτέ Ποτέ” στο Radiobubble,  Ιπποκράτους 146. Θα γνωριστούμε, θα μιλήσουμε για τις Αναιρέσεις, το νέο περιοδικό, την πορεία μας, το φεστιβάλ, και ταυτόχρονα θα κάνουμε ραδιόφωνο @ http://www.radiobubble.gr/.

Σας περιμένουμε!

Editorial

Το παρόν τεύχος των Αναιρέσεων βγαίνει σε μια περίοδο έντονου κοινωνικού αναβρασμού, αλλά και ραγδαίων πολιτικών εξελίξεων για τη χώρα.

Ο συνεχής εκβιασμός της κυβέρνησης που συμπυκνώνεται στα “μέτρα ή χρεοκοπία” χάνει την υπόστασή του και η ιδεολογία του μονόδρομου απογυμνώνεται ολοένα και περισσότερο. Η ελληνική κοινωνία αδυνατεί να πάρει ανάσα και συνειδητοποιεί ότι η χρεοκοπία βρίσκεται ήδη εδώ και πως χιλιάδες εργαζόμενοι τη ζουν καθημερινά με την πρωτοβουλία της κυβέρνησης και της Τρόικας. Με τα μέτρα, τα χαράτσια και τις έκτακτες εισφορές να ανακοινώνονται ανά πενθήμερο, το αφορολόγητο να πιάνει ακόμα και όσους ζουν από το επίδομα ανεργίας, τη στάση πληρωμών σε μισθούς και συντάξεις, αλλά και την ανεργία να φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ αγγίζοντας το 30%, τα διλήμματα πλέον αποκτούν άλλο περιεχόμενο και νόημα. Οι εργαζόμενοι και η νεολαία βιώνουν στο πετσί τους την αποτυχία και την αποτελεσματικότητα των μέτρων και είναι ξεκάθαρο ότι το σημαντικότερο ερώτημα είναι όχι το αν θα χρεοκοπήσουμε, αλλά για ποιον θα χρεοκοπήσουμε, καθώς οποιαδήποτε χρεοκοπία γίνει ως επιλογή του κεφαλαίου θα περάσει ως οδοστρωτήρας πάνω από τις εργασιακές σχέσεις, έχοντας πρώτα επιτρέψει το ξεπούλημα των κοινωνικών αγαθών και της δημόσιας γης.

Την ίδια στιγμή που οι μονόδρομοι καταρρέουν, γίνεται αναγκαία η αναζήτηση μιας διεξόδου από το σημερινό αδιέξοδο. Όλα δείχνουν ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την κλιμάκωση του αγώνα. Ο φετινός χειμώνας προμηνύεται καυτός και η αρχή έγινε από το κομμάτι της εκπαίδευσης! Το φοιτητικό κίνημα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της αναμέτρησης με την κυβερνητική πολιτική, απαντώντας με τσαμπουκά στο πραξικοπηματικό κατέβασμα του νέου Νόμου Πλαίσιο στα τέλη του Αυγούστου. Επί ένα και πλέον μήνα έκλεισαν σχεδόν όλες οι σχολές της χώρας ενάντια στο νόμο Διαμαντοπούλου και οι φοιτητές μπόρεσαν να εκφράσουν μέσα από τον αγώνα τους το κοινωνικό πρόβλημα, με τον ιδιαίτερο τρόπο που χτυπάει τη σπουδάζουσα και την εργαζόμενη νεολαία. Η δυναμική επανεμφάνιση των φοιτητών αποτέλεσε σημείο αναφοράς, πυροδοτώντας και την ανάπτυξη του μαθητικού κινήματος, με εκατοντάδες σχολεία να αποφασίζουν καταλήψεις ενάντια στο νέο επιχειρηματικό σχολείο, στην πρώτη σχολική χρονιά από το 1946 που ξεκινά χωρίς βιβλία! Δικαιολογημένα λοιπόν το αφιέρωμα αυτού του τεύχους έχει σα θέμα τους αγώνες της σπουδάζουσας και μαθητικής νεολαίας, μέσα από την ιστορική τους συνέχεια, αλά και μέσα από τη διεθνή τους διάσταση.

Σε μια περίοδο γεμάτη από αντιξοότητες, στιγματισμένη από τον κοινωνικό αποκλεισμό, ζούμε και μέρες όμορφες, μέρες γεμάτες με μικρότερες ή μεγαλύτερες αναταραχές: οι μεγαλειώδεις απεργιακές κινητοποιήσεις, το καλοκαίρι των πλατειών, οι ριζοσπαστικές και αποφασιστικές μορφές αγώνα από εργαζόμενους διαφόρων κλάδων με καταλήψεις υπουργείων, δημαρχείων και άλλων δημόσιων κτηρίων, η ενίσχυση του συντονισμού των σωματείων και η απόφαση για αγώνα μέσα από γενικές συνελεύσεις, υποδεικνύουν ότι ο νέος γύρος αναμέτρησης για την ανατροπή κυβέρνησης, ΕΕ και Τρόικας είναι ήδη εδώ.

Πάνω στα ερείπια ενός συστήματος που αποκαλύπτει το πιο βίαιο και αληθινό του πρόσωπο, κάτι νέο αρχίζει να γεννιέται… Σε όλο τον κόσμο οι αντιστάσεις ολοένα πληθαίνουν απέναντι σε μια πραγματικότητα που πετά εκατομμύρια ανθρώπους από τη μια στιγμή στην άλλη στην ανεργία, την ανασφάλεια και τη φτώχεια. Από την Αθήνα των μεγάλων αναμετρήσεων και το φοιτητικό κίνημα στη Χιλή, μέχρι την κατάληψη της Wall Street, όλα δείχνουν ότι μια γιγαντιαία κοινωνική σύγκρουση κυοφορείται…

Το τεύχος είναι το πρώτο που εκδίδουμε χωρίς τον σύντροφο Τάσο Κοζανιτά. Αμέτρητες οι φορές που νιώσαμε μόνοι κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του. Χιλιάδες οι φορές που τον μνημονεύσαμε σιωπηλά. Τα καίρια σχόλιά του στη συντακτική επιτροπή, η πολύπλευρη συνεισφορά του στην έκδοση του εντύπου, αλλά και η αιχμηρή του πένα λείπουν αισθητά στις σελίδες που ακολουθούν. Τάσο ελπίζουμε να σου αρέσει…

http://wp.me/pcGKc-ds

Η γενιά μας μεγάλωσε περιστοιχισμένη από τους ύμνους για την Ισχυρή Ελλάδα της ΟΝΕ, του χρηματιστηρίου, της Ολυμπιάδας. Με τον μύθο της Θεάς Αγοράς, που τάχα είχε περιορίσει την πολιτική, τις ιδεολογίες, την συλλογική πάλη και τα συλλογικά οράματα στον αιώνα που έφευγε και κρατούσε για τον αιώνα που ξεκινούσε, όλους τους πρωταγωνιστικούς ρόλους για πάρτη της.

Ποιά ήταν η υπόσχεση και το όραμα που μας έδιναν; Μια ζωή ρυθμισμένη από την καταναλωτική ευδαιμονία. Όσο πιο πολύ θα καταναλώναμε, τόσο πιο ευτυχισμένοι θα είμασταν. Για αυτό έπρεπε να τελειώσουμε ή να παρατήσουμε το σχολείο, να σπουδάσουμε ή να μη σπουδάσουμε, να μάθουμε μια τέχνη ή μια επιστήμη: Για να βγούμε μπροστά από τον διπλανό μας στην κούρσα του ανταγωνισμού της αγοράς εργασίας, να είμαστε πιο έτοιμοι, για να πιάσουμε την καλή.

Σήμερα, η καπιταλιστική κρίση, που δεν είναι αποτέλεσμα λαθών, όπως τα παπαγαλάκια του συστήματος προσπαθούν να μας πείσουν, αλλά βασική πλευρά του καπιταλιστικού συστήματος, κάνει τους πάλαι ποτέ λαλίστατους να σιωπούν. Αυτοί που χαρακτήριζαν αναχρονιστή όποιον έλεγε οτι η κρίση είναι σύμφυτη ένοια με τον καπιταλισμό και φτιάχναν μια ιδεολογική καραντίνα για κάθε συλλογικότητα που τον αμφισβητούσε και μίλαγε για την ανάγκη υπέρβασης του.

Τι έχουν σήμερα να να μας υποσχεθούν;

Την διάλυση της δημόσιας δωρεάν παιδείας, την ιδιωτικοποίηση της υγείας, το ξεπούλημα κάθε πλουτοπαραγωγικής πηγής στο μεγάλο κεφάλαιο, την ανεργία ή την πολυτέλεια του μισθού των 500 ευρώ. “Δε σας ανήκει τίποτα” μας εξηγούν το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ, ο ΣΕΒ, η ΕΕ και το ΔΝΤ “…μονάχα το δημόσιο χρέος”. Δικά τους τα κέρδη, δικά μας τα χρέη!

…  Να χτίσουμε τον κόσμο που γεννιέται

Ο καπιταλισμός και το πολιτικό του προσωπικό όμως δε προχωρούν ανεμπόδιστοι. Σε όλο τον κόσμο ξανεγεννιέται η ελπίδα της ανατροπής της κυριαρχίας τους. Το 2011 ήδη συμπυκνωνει γεγονότα που θα χωρούσαν σε ολόκληρες δεκαετίες της πρόσφατης Ιστορίας! Τους μεγάλους εργατικούς αγώνες “μες στο στόμα του λύκου” στο Ουισκόνσιν των ΗΠΑ, τις ηρωικές εξεγέρσεις της Τυνησίας, της Λιβύης και της Αιγύπτου, την επανεμφάνιση του λαικού παράγοντα ως δρων και καθοριστικό ιστορικό υποκείμενο στις πλατείες της Ισπανίας και της Ελλάδας.

Χιλιάδες άνθρωποι σ’ ολόκληρο τον κόσμο μαθαίνουν την ομορφιά του αγώνα, της συντροφικότητας και της αλληλεγγύης. Ανοίγουν τον δρόμο προχωρόντας, αποφασισμένοι. Έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο με την ωμή κρατική καταστολή, μαθαίνουν οτι όταν γίνονται πολιτικά επικίνδυνοι η αστική δημοκρατία από «αξία», γίνεται άλλοθι.

Αυτή η ελπίδα που γεννιέται, για να πάρει σάρκα και οστά, για να γίνει δύναμη ανατροπής, πρέπει να πολιτικοποιηθεί και να ριζοσπαστικοποιηθεί ανώτερα. Για να απαντήσει στα ανώτερα ερωτήματα που θέτει η κοσμογονικη ιστορική καμπή που ζούμε: Μπορούν να νικήσουν οι αγώνες και πως; Υπάρχει εναλλακτικός δρόμος απέναντι στον Καπιταλισμό; Είναι ο Σοσιαλισμός και ο Κομμουνισμός εκτός επό επιτακτική αναγκαιότητα της εποχής μας και υλική δυνατότητα;

Σ’ αυτή την συζήτηση, στη νεολαία Κομμουνιστικη Απελεθέρωση και το Νέο Αριστερό Ρεύμα νιώθουμε το χρέος να συμβάλουμε αποφασιστικά. Όχι μόνο στο επίπεδο της θεωρίας, αλλά και της πράξης. Για αυτό διοργανώνουμε τις πολιτικές-πολιτιστικές εκδηλώσεις ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ κάθε χρόνο, για να συζητάμε και να μοιραζόμαστε τις σύγχρονες απελευθερωτικες και κομμουνιστικες ιδέες με τους εργαζόμενους και την νεολαία, αλλα και να φέρνουμε στιγμιότυπα από το μέλλον της συλλογικής μας ζωής στο σήμερα. Γι αυτό τον λόγο διοργανώνουμε και το Καμπινγκ «Αναιρέσεις» για πέμπτη συνεχή χρονιά.

Φέτος όμως βάζουμε τον πήχη ψηλότερα! Δεν διαλέγουμε απλά να μοιραστούμε τις διακοπές σ’ ένα κοινό χώρο, αλλά να τον οργανώσουμε συλλογικά εμείς οι ίδιοι. Σε όλα τα επίπεδα, από το φαγητό μέχρι το γλέντι, κι από την καθαριότητα μέχρι την προστασία του δάσους, χωρίς εργοδότες, εργαζόμενους και καταναλωτες.

Στο καμπινγκ του Δήμου Χορευτού, στο καταπράσινο Πήλιο, δίπλα στην παραλία, σ’ ένα χώρο που εδώ και εδώ και κάποια χρόνια είναι εκτός λειτουργίας, οι ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ κάνουν μια πρόταση διακοπών που στηρίζεται συνολικά ένα άλλο πολιτικό και πολιτιστικό πρότυπο. Με την διοργάνωση πολιτικών εκδηλώσεων, συναυλιών, προβολών, πολιτιστικών δρώμενων αλλά και αθλητικων τουρνουά για να πλαισιώνουμε την ξεκούραση με την δημιουργικότητα. Εν μέσω της κρίσης μάλιστα, είναι μια πρόταση που απεθύνεται σ’ όλη την σκληρά δοκιμαζόμενη από τα οικονομικά μέτρα νεολαία , με την  συμμετοχή του καθενός στα έξοδα του κάμπινγκ, να καθορίζεται μόλις στα 3 ευρώ ημερησίως.

Σ’ όσους γνωριστήκαμε στους δρόμους του αγώνα, αλλά και σ’ αυτούς που μένει να γνωριστούμε: Σας περιμένουμε!

Τηλέφωνα επικοινωνίας : 6940807546, 6984237547

Mail: info@nka.gr

]]> https://anaireseis.wordpress.com/2011/07/15/camping-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%81%ce%b5%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%83-2011-k%ce%ac%ce%bb%ce%b5%cf%83%ce%bc%ce%b1/feed/ 0 dimitrisf https://anaireseis.wordpress.com/2011/07/13/camping-%cf%83%cf%84%ce%bf-%cf%87%ce%bf%cf%81%ce%b5%cf%85%cf%84%cf%8c-%cf%80%ce%b7%ce%bb%ce%af%ce%bf%cf%85-%cf%80%cf%81%cf%8c%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1/ https://anaireseis.wordpress.com/2011/07/13/camping-%cf%83%cf%84%ce%bf-%cf%87%ce%bf%cf%81%ce%b5%cf%85%cf%84%cf%8c-%cf%80%ce%b7%ce%bb%ce%af%ce%bf%cf%85-%cf%80%cf%81%cf%8c%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1/#comments Wed, 13 Jul 2011 18:48:06 +0000 ANAIRESEIS http://anaireseis.wordpress.com/?p=823 ]]> Πρόγραμμα πολιτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων

Παρασκευή 29/7

10.00 και 15.00: Αναχώρηση των πούλμαν από Αθήνα – Θεσσαλονίκη

20.00 Καλωσόρισμα από την οργανωτική επιτροπή και παρουσίαση της οργάνωσης του κάμπινγκ

Σάββατο 30/7

19.00 Εκδήλωση-εργαστήρι για το Πανελλαδικό Σώμα του ΝΑΡ για το Επαναστατικό Υποκείμενο

21.30 Συναυλία με τους Paint it blue και τα Τοξικά Απόβλητα

Κυριακή 31/7

11.00 Εκδήλωση-Αφιέρωμα από ομάδα εργασίας της νΚΑ στα «Ιουλιανά» του 1965

19.30 Εκδήλωση:  140 χρόνια από την Παρσινή Κομμούνα. Ιστορικά συμπεράσματα μπροστά στις νέες εφόδους στον Ουρανό. Εισηγητής Σ. Μαρκέτος

Δευτέρα 1/8

10.00 Εκδρομή στην Άνω Κερασία (πυρπολημένο χωριό από τους Ναζί) και στο μνημείο του 54^ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ.

20.00 Συζήτηση (μετά ζωντανης μουσικής) για την τέχνη στα ελεύθερα βουνά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

Τρίτη 2/8

11.00 Εκδήλωση από ομάδα εργασίας της νΚΑ: Για την σχέση της ανάπτυξης των επιστημών και της Φιλοσοφίας.

19.00 Εκδήλωση απο ομάδα εργασίας της νΚΑ: H λογική του Μετώπου στο Κομμουνιστικό Κίνημα. Η πορεία της από την Οκτωβριανή Επανάσταση ως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η μεταφορά της στο σήμερα.

22.00 Συναυλία με τους Meanwhile in mexico

Τετάρτη 3/8

19.30 Συζήτηση με τον Σάββα Κωφίδη: Η ταξική προέλευση του ποδοσφαίρου και η πολιτική αξιοποίηση του σύγχρονου επαγγελματικού αθλητισμού.

22.00 Συναυλία με τους Social End Products

Πέμπτη 4/8

11.00 Αφιέρωμα στο αμερικανικό λαικό-εργατικό τραγούδι. Εισήγηση Μ. Παπαμακάριος

19.00 Εκδήλωση από ομάδα εργασίας της νΚΑ: Οι Λένιν, Γκραμσι και Λούκατς για το Κράτος, την αστική και την εργατική Δημοκρατία

22.00 Παραδοσιακή βραδιά από τους πολιτιστικούς συλλόγους του Δήμου Ζαγοράς

Παρασκευή 5/8

11.00 Εκδήλωση: Η νέα επίθεση στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τα καθήκοντα του φοιτητικού κινήματος

19.30 Εκδήλωση: Η Μεσόγειος φλέγεται: Επαναστάσεις, εξεγέρσεις και συγκρούσεις στην εποχή της καπιταλιστικής κρίσης. Οι εξελίξεις σε Τυνησία, Αίγυπτο, Τουρκία και Ελλάδα. Πάνελ από τις διεθνείς αποστολές στο κάμπινγκ 

22.00 Λαικό Γλέντι με την Φωτεινή Βελεσιώτου και την ορχήστρα της. Θα ακολουθήσει η Ρεμπέτικη Κομπανία της νΚΑ

Σάββατο 6/8

19.00 Κεντρική Πολιτική εκδήλωση του Νέου Αριστερού Ρεύματος και της νεολαίας Κομμουνιστική Απελευθέρωση για τις πολιτικές εξελίξεις της περιόδου.

22.00 Συναυλία με τους Yianneis

Kυριακή 7/8

16.00 Αναχώρηση των πούλμαν

Φωτογραφία από την Παραλία: